Terug naar programma                                                                                                                                                    Naar foto album

Vreugde en verdriet bij bevrijding Wagenberg

dinsdag 04 november 2008  |   BNdeStem

De Duitsers hadden een uitkijkpost in de toren van de Sint Gummaruskerk. ;De Duitsers hadden een uitkijkpost in de toren van de Sint Gummaruskerk.
Bidprentje van de omgekomen leden van de familie Van Gils. Cornelia Polak, een zuster van Elisabeth, stierf alsnog op 9 december 1944.
De familie Van Gils-Polak ligt begraven op het parochiekerkhof in Wagenberg

Vandaag is het op de kop af 64 jaar geleden dat de geallieerden Wagenberg binnentrokken. Nadat Breda op 29 oktober was bevrijd, trok de Eerste Poolse Pantserdivisie noordwaarts.Tot dan had het rustige dorp weinig van de oorlog gemerkt, maar in die laatste week vonden er zware gevechten plaats.
Vanuit de lucht bestookten de geallieerde troepen de bruggen over de Mark en het Wilhelminakanaal. Waarnemers van de Duitse artillerie richtten uitkijkposten in. Hoog in de kerktorens van Teteringen, Den Hout, Terheijden en Wagenberg hielden zij de boel in de gaten.
Op 2 november beleefde het dorp zijn eerste bombardement. Er zouden nog meer hevige bombardementen volgen, voordat de bewoners op 4 november opgelucht konden ademhalen. Het leek erop dat de Duitsers waren verdreven.

Bertus van Gils (85) maakte het van nabij mee. Toen de oorlog uitbrak was hij te jong om in militaire dienst te gaan. Eind 1944 hielp hij als vrijwilliger met de medische verzorging van de vele gewonden. "Om twee uur 's middags op zaterdag 4 november kwamen de Polen Wagenberg binnen. Het vervoer van gewonde slachtoffers naar Breda was niet mogelijk, omdat er geen brug was. We zouden met paard en kar helemaal naar Dordrecht moeten, want de Moerdijkbrug was op dat moment nog intact. Het was nota bene een Duitser, die ons toen heeft gewezen hoe we veilig via Oosterhout naar het Sint Ignatius Ziekenhuis in Breda konden komen. We bleven in Teteringen slapen en toen we de volgende ochtend terugkeerden, lag er een Baileybrug."

De bevrijding verliep niet zonder slag of stoot. Bij hun terugtocht hadden de Duitsers veel in brand geschoten. De Polen bij hun opmars ook. Terwijl Bertus van Gils slachtofferhulp verleende, ging het huis van een andere Van Gils aan de Wagenbergsestraat door geallieerd vuur in vlammen op. Het gezin bracht de nacht door in een schuilkelder, samen met andere familieleden.
Op 5 november liepen ze de kelder uit om de schade aan de verwoeste woning te bekijken. Daar werden ze getroffen door granaten. Een artilleriebeschieting door achtergebleven Duitsers werd hen fataal. Eén dag na de bevrijding kwamen vader en moeder Van Gils, schoondochter Ida en drie kleinkinderen van 2, 3 en 4 jaar alsnog om het leven. Een tante bezweek later aan haar verwondingen. Bertus van Gils assisteerde op de plek des onheils. "We brachten de lichamen per bakfiets naar het kerkhof, waar ze in een bomkrater zijn begraven."
Voor de achtergebleven kinderen Van Gils, negen in getal, werd op de plaats van het ouderlijk huis een noodwoning gebouwd. "We hebben elkaar opgevangen en kregen onderling een sterke band", zegt dochter Toos (81), die later met Bertus trouwde.

Vele jaren later is in de Wagenbergse Sint Gummaruskerk een niet-ontplofte bom uit de Tweede Wereldoorlog gevonden. Hoe die daar is terechtgekomen, zal altijd een raadsel blijven. In de muur van een woning aan het Flippenpad zit nog een granaathuls die daar vermoedelijk in de eerste dagen van november 1944 is ingeslagen.

De oorlog eiste in Wagenberg totaal 25 slachtoffers. Drie van hen sneuvelden in de eerste meidagen van 1940. De rest liet het leven toen het dorp werd bevrijd.
Ook de geallieerden hadden het hier zwaar te verduren voordat de vijand was overwonnen. Drie Engelse soldaten, een Noorse piloot en 48 Poolse militairen sneuvelden.
Veel Polen konden na de oorlog niet naar huis doordat delen van hun land bij Duitsland en Rusland waren gevoegd. Omdat ze in Brabant gastvrij waren onthaald, kwamen er tientallen terug om er te blijven. In Wagenberg en Terheijden zijn zes Poolse (oud-)strijders getrouwd.
De bevrijding is inmiddels vele malen herdacht en er zijn niet veel mensen meer over, die het kunnen navertellen. Maar veel ouderen kennen de betekenis van de zin 'Dziekujemy wam Polacy!' : Wij danken de Polen!

Met dank aan Heemkundekring De Vlasselt