Onze vereniging
Foto Frank Trommelen
Bron: Bredase Bode 07-03-2007
Door Addo Sprangers.
Michal Salewicz, voor altijd verbonden
met zijn geboorteland Polen
POOLSE OUD-STRIJDER EN EREBURGER VAN BREDA OVERLIJDT NA ZIEKBED
BREDA -
Afgelopen vrijdag is na een
kortstondig ziekbed in het ziekenhuis overleden de Poolse
oud-strijder Michal Salewicz. Als lid van de Eerste Poolse
Pantserdivisie hielp hij tijdens de Tweede Wereldoorlog mee aan
de bevrijding van Breda. Salewicz ontving later het
ereburgerschap van de stad Breda.
Michal Salewicz was op 5 augustus 1921 geboren in Polen. Toen de Duitse militairen op 1 september 1939 Polen binnenvielen en daarmee de Tweede Wereldoorlog ontketenden, trad Salewicz als soldaat toe tot het Poolse leger. Daarna diende hij in de Poolse strijdkrachten die door de Poolse overheid in ballingsschap in West-Europa georganiseerd waren. Ook in het 24e Ulanen Regiment van de Eerste Poolse Pantserdivisie diende hij vanaf de oprichting tot de demobilisatie. Daarna trouwde Salewicz met een Nederlandse vrouw en kreeg hij vijf kinderen. Hij vestigde zich in Oosterhout, waar hij zich inzette voor de Poolse Katholieke Vereniging (PTK), een club die zich sterk maakt voor het behoud van de Poolse cultuur en tradities. Ook op andere fronten was Salewicz bijzonder actief. Zo spande hij zich in de jaren 1985 tot en met 1998 via 'Oosterhout help Polen' hartstochtelijk in voor de levering van humanitaire hulp voor zijn geboorteland.
Herdenkingsceremonies
Het Poolse Erehof aan de Veerseweg 44 in Oosterhout, waar dertig van zijn militaire collega's rusten, was een van de stokpaardjes van Salewicz. Hij zorgde ervoor dat de begraafplaatsen goed werden onderhouden en organiseerde er samen met andere oorlogsveteranen herdenkingsceremonies vanaf het moment dat de gemeente Oosterhout hiermee stopte. Pas in 1990 droeg Salewicz de organisatie van de herdenkingsbijeenkomsten over aan de tweede generatie. Inmiddels heeft de Vereniging 1e Poolse Pantserdivisie Nederland de organisatie van de herdenkingsplechtigheden op zich genomen.
Poolse Militaire Ereveld
Michal Salewicz streed ook voor het verplaatsen van de Poolse oorlogsgraven naar de in de jaren '60 verzamelbegraafplaats van Poolse oorlogsveteranen aan de Ettensebaan in Breda. Als Poolse oud-strijder hoopte hij dat op het Poolse Militaire Ereveld aan de Ettensebaan al zijn voor 'Uwe en onze vrijheid' gesneuvelde divisiecollega's een rustplaats konden vinden naast hun generaal Stanislaw Maczek en dat zij hier met een eervolle herdenkingsceremonie jaarlijks geëerd zouden worden.
Oorlogsverhalen
Verder zette hij zich altijd graag in voor het verspreiden van informatie over het aandeel van de Eerste Poolse Pantserdivisie in de bevrijding van Nederland en Europa.
Op scholen vertelde hij hiertoe veelvuldig zijn oorlogsverhalen op. Michal Salewicz was bovendien een vaste deelnemer aan de verschillende herdenkingen en ceremonies verbonden aan de Eerste Poolse Pantserdivisie. Voor zijn inzet kreeg Salewicz ook in de laatste jaren diverse onderscheidingen, zolas de Gouden Speld van de Eerste Poolse Pantserdivisie, de Britse Veteranenbadge en de Poolse medaille Pro Memoria.
Bron: BNdeStem 15 maart
Premier van Polen brengt bezoek aan ereveld en museum in Breda
BREDA - Jaroslaw Kaczynski, de premier van Polen, brengt morgen een bezoek aan Breda.
Hij legt rond 15.30 uur een krans op het Poolse
ereveld aan de Ettensebaan.
De premier, tweelingbroer van de Poolse
president Lech Kaczynski, komt 's morgens aan in
Nederland en wordt ontvangen door
minister-president Balkenende. Later op de dag
komt hij naar Breda waar burgemeester Peter van
der Velden hem opvangt op het stadskantoor aan
de Claudius Prinsenlaan. Daarna gaat het
gezelschap naar de Ettensebaan voor een korte
ceremonie op het ereveld, waarna Kaczynski
doorrijdt naar de Trip van Zoudtlandkazerne.
Daar brengt hij een bezoek aan het Generaal
Maczekmuseum en ontmoet hij een aantal
oud-strijders.
Kaczynski is sinds 14 juli 2006 premier van
Polen.
De gebroeders Kaczynski werden al bekend in
Polen in 1962, toen ze samen te zien waren in de
kinderfilm O dwóch takich, co ukradli ksiezyc.
(Die twee die de maan gestolen hebben).
door Nico Schapendonk
Bron: BN de Stem 16 maart
Poolse
premier legt krans op ereveld Breda
Vrijdag 16 maart 2007, BREDA – Omringd door een batterij aan
Poolse persfotografen en bodyguards heeft de Poolse premier
Jaroslaw Kaczynski gisteren een krans gelegd op het Poolse
ereveld aan de Ettensebaan in Breda. In het bijzijn van een
priester bad hij bovendien het Onze Vader
Foto Johan van Gurp
De ceremonie werd door een handjevol hier wonende Polen gadegeslagen, onder wie oud- strijder Jan Nowinski uit Breda. Die kon het bezoek wel waarderen. ,,Alleen jammer dat Balkenende er niet bij was.’’ De Nederlandse premier had zijn Poolse ambtsgenoot ’s ochtends ontvangen.
Bron: Bredase Bode 21 maart
Erkenning
voor vergeten Poolse overwinnaars'
POOLSE PREMIER
KACZYNSKI BEZOEKT BREDA
BREDA - Afgelopen donderdag bracht de Poolse premier Jaroslaw
Kaczynski een bezoek aan Nederland. Na zijn ontmoeting met
premier Balkenende in Den Haag reisde hij af naar Breda. Op het
stadhuis werd hij ontvangen door burgemeester van der Velden en
Commissaris van de Koningin May-Weggen. Na de kranslegging op
het Pools Militair Ereveld kwam premier Karczynski naar het
Generaal Maczek-museum, waar hij ook een ontmoeting had met een
aantal Poolse veteranen. Door Joyce van Zijl
De Poolse premier had via de Poolse ambassade zelf het initiatief genomen tot het bezoek aan het Generaal Maczek-museum. Hij werd ontvangen door een groot aantal vrijwillige medewerkers van het museum.
Poolse gemeenschap
Niet alleen Breda is door de Polen bevrijd, ook een groot deel van Oost- en Noord-Nederland heeft zijn bevrijding te danken aan de Poolse militairen. Daarna trokken ze Duitsland in, waar ze tot 1947 bezettingstaken verrichten. Omdat Polen inmiddels communistisch geworden was, konden ze daarna niet terug naar huis. Een groot aantal Poolse soldaten kwam toen terug naar Breda en zo ontstond hier een vrij grote Poolse gemeenschap, die nog steeds een zeer sterke band met Polen heeft.
Veteranen
Jan Krzeminski Sr. en Alfons Rajchert zijn twee van die veteranen. Zij zijn ook nog steeds actief als vrijwilliger bij het Maczek-museum en vertellen tijdens de openingsdagen aan de bezoekers hoe het was in die tijd. Jan Krzeminski: "Ik heb hier mijn vrouw ontmoet, we zijn inmiddels ruim zestig jaar getrouwd. Wij hadden destijds nooit gedacht dat onze wortels hier zó diep zouden groeien. Wij hebben lang gedacht: als de Poolse situatie verandert, gaan we naar huis. Maar dat is dus nooit meer gebeurd."
Vergeten overwinnaars
"Wat voor ons heel moeilijk is geweest is dat er pas zo laat officiële waardering voor ons is gekomen. Dat heeft verschrikkelijk veel pijn gedaan. Mijn vrouw vindt ook dat ik verbitterd en opstandig ben. Maar dat word je niet ineens, dat is gegroeid in die ruim zestig jaar dat ik hier woon. Kijk, Alfons en ik leven nog. Wij hebben uiteindelijk de erkenning mee mogen maken, maar er zijn heel veel mannen die dat tijdens hun leven nooit hebben mogen meemaken. Daarom ben ik ook elke keer als het museum open is hier, zodat de mensen horen hoe het was en welke offers wij gebracht hebben. In 24 uur tijd zijn hier veertig Poolse jongens gesneuveld! En als dank voor onze inzet bij de bevrijding gaven de Geallieerden Polen aan Stalin en konden wij niet meer terug naar huis. Dat heeft diepe wonden geslagen, hoor."
Erkenning
Het bezoek van de Poolse premier wordt door hen ook gezien als waardering voor hun bijdrage. "Alleen jammer dat Balkenende zelf niet mee is gekomen, dat was nog mooier geweest."
Dringen
De vrijwilligers van het Generaal Maczek-museum zijn ruim op tijd voor het hoge bezoek aanwezig, alles ziet er piekfijn uit. Zij zijn benieuwd naar de reactie van premier Kaczynski. Maar als hij arriveert, wordt iedereen overdonderd door de horde fotografen en de vele Poolse journalisten en televisieploegen. Ook een flink aantal veiligheidsagenten is aanwezig, waardoor de premier zich werkelijk door het museum heen moet wringen. Hij probeert vol aandacht het museum te bekijken maar wordt voortdurend omringd door fotografen, filmploegen en veiligheidsmensen.
Ontmoeting
Na zijn bezoekje aan het museum heeft hij een korte ontmoeting met een aantal Poolse veteranen, die uit heel Nederland naar Breda zijn gekomen. Helaas is ook hier de tijd nogal kort. Maar de veteranen zelf zitten daar niet zo mee, die nemen er naar goede Poolse gewoonte een borreltje op en halen met elkaar herinneringen op.
Verhuizing
Momenteel wordt er hard gewerkt aan een gedeeltelijke verhuizing. Conservator Robert Buisman: " Door verbouwingen in gebouw R, waar wij gevestigd zijn, verdwenen daar twee ruimtes die wij als archief en presentatieruimte gebruikten. Gelukkig kregen wij 'in ruil' daarvoor de beschikking over vier nieuwe ruimtes in gebouw Q, recht tegenover het museum. De bibliotheek is inmiddels verhuisd en ook de andere ruimtes worden nu aangepast. Er komt een film- en presentatieruimte, ruimte voor het archief en een soort ontvangstruimte. De bar en het zitje die nu nog in het museum staan komen straks daar, zodat wij in het museum zelf ook meer ruimte krijgen. We hopen dat alles in oktober klaar is. "
Sponsoren
"Omdat ons museum geen enkele bijdrage krijgt van de overheid zijn wij helemaal aangewezen op giften en donaties. En een verbouwing als deze kost toch aardig wat geld, dus zijn wij nog dringend op zoek naar een aantal sponsoren."
Het is toch eigenlijk vreemd dat een museum
dat gaat over de bevrijding van Breda het daar van moet hebben,
maar het is nu eenmaal niet anders. Wie het museum wil helpen
kan contact opnemen met Robert Buisman via info@maczekmuseum.nl
top
Bron: Dagblad van het Noorden 11 april
Emmen staat stil bij de bevrijding
Noordbarge-
Bij het oorlogsmonument op de hoek
van de Noordbargeerstraat en de Middenweg in Noordbarge is
gisteravond herdacht dat de 1e Poolse Pantserdivisie 62 jaar
geleden Emmen bevrijdde.
Dat gebeurde in aanwezigheid van de Emmer burgemeester Cees Bijl
en met medewerking van de marching showband van de
muziekvereniging Laus Deo.
De jaarlijkse herdenkingen van de bevrijding wordt sinds 2006 in
Noordbarge gehouden.
Voorheen stond er een monument nabij de spoorwegovergang aan de
Boslaan. Het werd destijds opgericht op initiatief van de
inmiddels overleden horecaman Rudy Grimme, eigenaar van het
toemalige hotel Bos en Zon.
Toen Grimme in 1995 zijn zaak verkocht, werd besloten om het
monument naar het rustieke Noordbarge te verplaatsen.
- Daarmee behoorde het voorbijrazende auto-en treinverkeer
tijdens de herdenkingen tot het verleden.
Maar er was nog een argument om voor een monument in Noordbarge te kiezen. Juist daar werd op 10 april 1945 slag geleverd door de Polen.
Majoor Wasilewski stoomde op die dag met zijn eenheid richting Emmen op.
Hij stuite bij het Oranjekanaal in Noorbarge op fel verzet van de Duitsers. Pas na een uur van hevige gevechten gaven de Duitsers zich over.
Op dat moment waren al zeventien boerderijen, huizen en schuren in vlammen opgegaan.
top
foto: Jan Anninga
Bron: Dagblad van het Noorden/Drenthe 13 april
Familie gedode Buiner (8) bij herdenking bevrijding
Buinen-
In aanwezigheid van Poolse
oorlogsveteranen is gisteravond bij het oorlogsmonument de
bevrijding van Buinen herdacht.
12 april 1945 werd het dorp door Poolse militairen bevrijd van de
Duitse bezetters. Burgemeester Tryntsje Slagman heeft een krans
gelegd. Ook leden van de familie Dieters waren aanwezig. Zij stonden
stil bij de dood van hun broertje Jacob Dieters uit Buinen.
De 8-jarige kwam een dag
na de bevrijding om het
leven door een verdwaalde kogel van één van de
Poolse soldaten.
Onder de militairen viel een dode tijdens de strijd met de Duitsers.
Voor de soldaat , de toen 25-jarige Stanisław
Bielemic, is kort na de bevrijding een monument opgericht bij het
viaduct in Buinen.
Volgens Jan Gerner van het bevrijdingscomité is de jonge militair
gestorven toen een granaat ontplofte op zijn tankvoertuig.
Op verzoek van de familie is later op het monument ook de naam van S.Skowaliczyk vermeld. Hij stierf op 30-jarige leeftijd bij gevechten in Borger. Met een ontploffing van een granaat op¨zijn tank.
(DvhN)
Bron: BN de Stem 15 mei 2007
door Petra Huijser
Vrijdag 4 mei 2007 - Officieel herdenkt Nederland op 4 mei alle burgers en militairen van het koninkrijk, die waar ook ter wereld zijn omgekomen sinds het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog, in oorlogssituaties en bij vredesoperaties. Maar is dat ook waar mensen bij stilstaan?
Adrian Stoppa (61), zoon van een Poolse soldaat en voorzitter van de
vereniging 1e Poolse Pantserdivisie.
"Ik sta echt stil bij het offer dat al die jonge Poolse soldaten
hebben gebracht. Vooral de Polen, wier strijd eind jaren dertig
begon, zitten in deze tijd weggedrukt in een hoekje. Voor de
Amerikanen en Canadezen is volop aandacht, voor hen amper. We leggen
daarom niet alleen 's avonds een krans in het Valkenberg maar ook 's
middags een eigen krans op de begraafplaats aan de Ettensebaan."
Bron: BN de Stem 24 mei 2007
'Poolse graven blijven in Alphen'
door Norbert Bökkerink
Donderdag 24 mei 2007 - ALPHEN - De Alphen-Chaamse burgemeester Harrie Nuijten voelt niets voor het idee om de achttien in Alphen gesneuvelde en begraven Poolse militairen te herbegraven op het Poolse Militaire Ereveld in Breda.
"Alleen als de Nederlandse en de Poolse regering daartoe gezamenlijk een verzoek indienen ben ik bereid hieraan medewerking te verlenen. Anders niet. Want - en dat klinkt misschien een beetje vervelend - deze achttien graven maken inmiddels deel uit van het Alphense erfgoed. Ik voel dan ook geen behoefte om de graven te gaan verplaatsen."
Hij reageert
daarmee op een verzoek van de Vereniging 1e Poolse Pantserdivisie
Nederland. Deze inmiddels vooral door de tweede generatie Polen
gedragen organisatie wil de herinnering levend houden aan hun
vaders, die in 1944 aan geallieerde zijde meestreden tegen de
Duitsers. Bij de bevrijding van diverse steden en dorpen in
Zuid-Nederland sneuvelden in totaal bijna vierhonderd Poolse
militairen. Een groot aantal van hen werd indertijd al begraven op
de twee Poolse erevelden aan de Ettensebaan (161) en de
Vogelenzanglaan (80) in Breda. "De anderen liggen op militaire
erevelden van de Common Wealth of gewone begraafplaatsen elders,
zoals in Alphen", zo legt Adrian Stopa, voorzitter van de Poolse
vereniging uit. Het gaat zijn vereniging vooral om die laatste
groep. "Soms een, soms meerdere graven zoals in Alphen, maar ook in
Oosterhout, Terneuzen en Stadskanaal. We vrezen dat zeker op de wat
langere termijn de jongens die daar liggen zullen worden vergeten.
Er zijn nu al graven waar naar niemand meer omkijkt. Bovendien
willen we op deze manier alle gevallen Poolse militairen weer
verenigen met hun al in Breda begraven kameraden en hun commandant,
generaal Maczek", aldus Stopa.
De vereniging
heeft de wens om alle gevallen militairen in Breda bijeen te brengen
niet alleen voorgelegd aan de genoemde gemeenten, maar ook de Poolse
en Nederlandse regering en de Oorlogsgravenstichting. "Van de
regeringen hebben we nog niets gehoord, de Poolse ambassade heeft al
wel zijn medewerking toegezegd", aldus Stopa, die nog niet op het
standpunt van burgemeester Nuijten wil reageren.
,,We wachten eerst de reactie van de Poolse regering af voordat we
eventueel verdere stappen ondernemen", zegt hij.
Nuijten weet zich in elk geval gesteund door de Nederlandse
Oorlosgravenstichting, aan wie de zorg en het beheer van
oorlogsgraven is toevertrouwd.
Ook deze stichting zal de overbrenging van Poolse oorlogsgraven
'uitsluitend overwegen' indien de Poolse regering daartoe een
verzoek indient.
"Zo'n verzoek is
er niet. Wanner dat ons zou bereiken, dan zullen wij altijd eerst de
mening hieromtrent van de desbetreffende gemeenten vragen. De Poolse
oorlogsgraven maken immers deel uit van de lokale geschiedenis,
worden door ons in samenwerking met de gemeente regelmatig
onderhouden en vervullen vaak een rol in lokale herdenkingen", aldus
de stichting.
Ze vindt verder dat een eventueel besluit tot overbrenging door alle
betrokken gemeenten unaniem moet worden onderschreven.
De Poolse graven in Alphen. foto Marieke Duijsters/ pve
Bron: BN de Stem 15 juni 2007
Opening Pools ereveld was geheim voor... Bredase Polen
Door Leo Nierse
Vrijdag 15 juni 2007 - Eigenlijk was het een
rare vertoning op 24 juli 1963. In Breda - dat zich altijd 'zó
verbonden' weet met zijn Poolse bevrijders - werd die dag aan de nog
jonge Ettensebaan het nationale Pools militair ereveld in gebruik
genomen.
Nog niet eerder gepubliceerde foto: de ? geheime? ceremonie op het Poolse ereveld in 1963. foto Hans Chabot/ Archief BN/ DeStem
Dé landelijke begraafplaats voor alle door oorlogshandelingen in Nederland omgekomen Poolse militairen. Alleen, er was geen Bredase Pool te bekennen. Uitgerekend voor hen was de opening geheim gehouden. Er was ook geen priester om de graven te zegenen. Zeker, er waren die woensdagochtend wel Poolse Polen aanwezig tussen de 151, met kruizen van sierbeton gemarkeerde heldengraven.
Hoogwaardigheidsbekleders van de officiële, - lees: communistische - Poolse regering stonden met hun kransen naast hun Nederlandse evenknieën, als gasten van het Bredase stadsbestuur. Maar afgezien van een trompetterkorps, stond er - in een ruime kring om het selecte groepje hotemetoten - slechts een cordon van politiemannen in burger. Zij dienden de nieuwe dodenakker afgesloten te houden voor ongenode gasten. Zoals daar waren: Bredase Polen. De autoriteiten waren beducht dat de opening in de spreekwoordelijke Poolse landdag zou ontaarden, als de tegenstanders van een nationaal ereveld kwamen protesteren. En er wáren veel tegenstanders.
Aan die geheime openingsceremonie was een
'onverkwikkelijke affaire' voorafgegaan. Sinds najaar '62 was binnen
de Poolse gemeenschap - in Breda, maar ook elders in den lande -
sterk verzet gerezen tegen het in Breda geboren plan van de
Oorlogsgravenstichting om alle gesneuvelde Poolse geallieerden op
één plek te herbegraven. Wat Margraten (L) voor de Amerikanen was,
zou Breda voor de Polen zijn. Dat had meer allure. Concentratie bood
ook meer overzicht, bevorderde een betere grafverzorging en bovenal:
het was efficiënter. Want één nationale dodenherdenking organiseren
was goedkoper dan al die verspreide plechtigheden.
De Oorlogsgravenstichting (OGS) kreeg aanvankelijk wel het bestuur
van de gezaghebbende Katholieke Poolse Vereniging achter zich, maar
de achterban wilde er niets van weten. Toen de 'gewone' Polen de
rationele plannen onder ogen kregen, laaiden de sentimenten hoog op.
De tegenstanders wilden zich 'onze graven' en de daar gehouden
herdenkingen niet laten afnemen. Ze vreesden ook voor ontering van
de stoffelijke overschotten en identiteitsverwarringen bij de
herbegraving (veel Poolse militairen hadden onder een schuilnaam
gevochten).
Oosterhout, Alphen en Axel besloten niet aan de centralisatie mee te werken en onder aanvoering van pastoor Eduard Doens weigerde ook 't Ginneken zijn 78 Poolse graven aan de Vogelenzanglaan op te geven. De OGS had niet het hart de plannen verder door te drukken, ondanks de harde juridische opstelling van burgemeester Geuljans. Doof voor de protesten, had deze de Legergravendienst al opgedragen de 70 Poolse soldatengraven op Zuylen naar het aangrenzende ereveld te verplaatsen. Elders uit Nederland kwamen nog 81 Poolse gevallenen naar de Ettensebaan.
In de afgelopen 44 jaar zijn daar niet meer dan zes kruizen bijgekomen, hoewel het er groot genoeg is voor 310 graven. Het heeft de Poolse gemeenschap nog járen gekost om zich te verzoenen met haar 'nationale' ereveld.
Poolse gemeenschap verzoende zich maar moeilijk
met ereveld - BREDAAS PLAKBOEKdoor Leo Nierse
Reacties en suggesties:
l.nierse@bndestem.nl
Bron: BN de Stem 27 juni 2007
Grafkruizen verdwijnen voor twee
maanden van Pools ereveld
Woensdag 27 juni 2007 - BREDA - De Oorlogsgravenstichting is
begonnen met een renovatie van het Pools militair ereveld aan de
Ettensebaan in Breda.
foto Edwin Wiekens/het fotoburo
De 38 jaar oude grafstenen ondergaan de komende maanden een grondige opknapbeurt. Gisteren begon het transport van de in totaal 151 uit sierbeton gegoten grafkruizen naar een steenhouwerswerkplaats in Zierikzee. Daar worden ze gepolijst en van nieuwe bronzen belettering voorzien. De informatie over de gesneuvelde militairen als personalia, rang en legeronderdeel wordt accurater vermeld. In de derde augustusweek keren de stenen terug naar Breda.
Bron: BN de Stem 31 augustus 2007
Poolse gevallenen gingen niet 'zomaar onder de grond'
door Leo Nierse
Vrijdag 31 augustus 2007 - Deze week
is een begin gemaakt met het terugplaatsen van de gerestaureerde
grafkruizen op het Poolse ereveld aan de Ettensebaan.
November 1962.
Bisschop Baeten wijdt de aarde van het nieuwe ereveld aan de
Ettensebaan.
foto Hans Chabot/ archief BN/ DeStem
Twee maanden geleden schreef ik al over de turbulente totstandkoming en de 'geheime' opening van dit nationaal ereveld in juli 1963. Uitgerekend de Poolse Bredanaars ontbraken daarbij. Uit angst voor relletjes had de gemeente hen niet uitgenodigd en met een politiecordon 'in burger' werd het ereveld hermetisch afgesloten. Maar de Bredase Polen waren níet onwetend over de opening, verzekeren Tom Peeters van het Generaal Maczekmuseum en zijn oud-museumcollega Jos van Alphen mij, los van elkaar. Volgens hen zouden de Bredase Polen ook niet gekomen zijn, als ze wél waren uitgenodigd.
De reden? Volgens beiden geloofde de Poolse gemeenschap eenvoudig niet dat de gemeente de achter R.K.-Zuylen langs geprojecteerde Ettensebaan daadwerkelijk zou aanleggen, toen in het najaar van 1962 de herbegraving van de op Zuylen bijgezette Poolse gesneuvelden bekend werd. 'De Bredase Polen hadden het idee dat hun gevallen kameraden ergens achteraan op Zuylen onder de grond werden gestopt' (Peeters), in plaats van met militaire eer bijgezet op een gloednieuw ereveld, dat ruggelings tegen de 'burger'-begraafplaats aan kwam te liggen. En dat bovendien dus een eigen ontsluiting (Ettensebaan) kreeg.
Vanuit dat ongeloof waren harde woorden ontsnapt aan het snel geëmotioneerde Poolse gemoed en die uitspraken konden niet makkelijk worden teruggenomen. Toen ook nog duidelijk werd dat de - gehate - communistische Poolse regering bij de opening vertegenwoordigd zou zijn, hielden de veteranen het voor gezien.
Nu we het er toch over hebben... Misschien moesten we hier meteen maar eens een misverstand ophelderen waaraan ook Bredase burgemeesters blijken te kunnen lijden. Dan zegt zo'n man tijdens een herdenking dat het gezelschap temidden van de gevallen Poolse bevrijders van Breda staat. Klinkt goed, maar het is niet waar - of op z'n best hoogst onnauwkeurig.
Van de 49 bij de bevrijding gesneuvelde Polen liggen er zegge en schrijve achttien aan de Ettensebaan. De overige 31 rusten in het Ginneken (Vogelenzanglaan; 24), Lommel (B; 6) en Antwerpen (1). Anderzijds liggen in de 157 graven aan de Ettensebaan onder anderen een in het IJsselmeer neergestorte, 5-koppige vliegtuigbemanning, een boven Drenthe uit de lucht geschoten generaal, een tijdens de Slag om Arnhem verdronken soldaat, een al in '39 in Duitsland gestorven krijgsgevangene en een militaire verkeersdode. Dat is allemaal terug te vinden op Van Alphens magnifieke website http://www.Polishwargraves.nl. Raadpleging daarvan leert ook, dat op het Bredase ereveld zelfs het stoffelijk overschot van een Poolse veteraan uit de Eerste Wereldoorlog terecht is gekomen. Zoals alle buitenlandse militairen in Nederland, was hij in 1914-'18 geïnterneerd geweest. Voor hij naar zijn vaderland kon terugkeren, overleed de soldaat in 1919 door ziekte in kamp Oldebroek.
Zo goed als onbekend is trouwens, dat bij de bevrijding van Breda ook twee Canadese militairen sneuvelden. Zij liggen echter in Bergen en Zoom en Lier (B) begraven.
Bron: BN de Stem 07 september 2007
door Leo Nierse
Vrijdag 7 september 2007 - Een dodenakker ligt altijd vol verhalen.
Grote verhalen, kleine anekdotes. Ik kom nog een keer terug op het
Poolse ereveld aan de Ettensebaan waarvan ik de tumultueuze
totstandkoming al heb beschreven.
Op 1 november 1962
legt burgemeester Geuljans op Zuylen een krans bij het toenmalige
monument voor de Poolse gevallenen.
foto Hans Chabot/ Archief BN/ De Stem
Degenen wier gebeente daar aan de aarde is
toevertrouwd, hebben natuurlijk ook een verhaal. Aan de uniforme
grafkruizen, die slechts personalia vermelden, valt niet af te lezen
dat aan de laatste rustplaats van sommige begravenen wel een heel
bijzonder verhaal vastzit. Zo ligt daar generaal Boleslaf Feliks
Stachon, die onder een lagere rang ter aarde werd besteld, omdat hij
postuum was gedegradeerd. De reden voor de tuchtiging van zijn
nagedachtenis was disciplinair van aard. De 44-jarige
generaal-majoor had het bestaan, mee te vliegen met de 5-koppige
bemanning van een Wellington die in de nachtelijke uren van 4 juli
1941 boven het Drentse 2e Exloërmond was neergestort. Stachon, die
als enige omkwam, had echter niet mogen meeliften, omdat het
geallieerde oppercommando zijn kopstukken had verboden hun leven in
de lucht te riskeren. Anders gezegd: geallieerde hoogvliegers hadden
een vliegverbod. Stachon moest boeten in het hiernamaals; hij werd
gedegradeerd tot brigade-generaal. Zijn lagere rang stond lange tijd
op zijn zerk vermeld, totdat zijn zoon met veel moeite er een
rehabilitatie door kreeg.
Echt navrant was het lot van Wladyslaw
Pawlowski, van wie slechts zijn geboortestreek (de regio Pielce) en
sterfdatum (12 april 1945), maar geen leeftijd en rang bekend is.
Pawlowski had vijf jaar in Duitse krijgsgevangenschap gezeten, toen
hij door de Amerikanen werd bevrijd. Als vrijwilliger meldde hij
zich aan om met zijn bevrijders mee te vechten. Zeven dagen heeft
zijn langverbeide vrijheid geduurd. Toen sneuvelde hij.
Ronduit intrigerend is het graf links vooraan bij de entree van de
begraafplaats. Hier rust Nieznany Zolnierz, ofwel de Onbekende
Soldaat. Fascinerend is dat deze symbolische onbekende toch niet
helemaal een anonieme gevallene is. Er bestaan zekere - te
weerleggen - vermoedens omtrent zijn identiteit, maar wat in elk
geval vaststaat is hoe deze nieznany zolnierz aan zijn eind is
gekomen.
De (vermoedelijke) Pool in kwestie is op 30 maart 1945 op de vlucht
doodgeschoten bij het Gelderse gehucht Mariënvelde ('Achter-Ziewent')
in de Achterhoek. Gearresteerd door een groep Nederlandse SS'ers en
Duitsers, moest hij zolang met zijn gezicht naar beneden op de grond
gaan liggen. Omstanders hebben gezien hoe de hun onbekende arrestant
op zeker moment kalm opstond en ondanks haltgeroep rustig
wegwandelde. Aangezien hij zelfs nog op een muurtje is blijven
staan, moet hij doelbewust de dood gezocht hebben. De volgende dag
is hij begraven in het nabijgelegen Ruurlo. Daar heeft zijn
stoffelijk overschot gerust, totdat hij in 1962 (wegens zijn
veronderstelde identiteit als Pools militair) zijn Bredase
herbegrafenis als Onbekende Soldaat kreeg.
Overigens bevatte het onderschrift van de vorige week in deze
rubriek afgedrukte foto een verkeerde naamsvermelding. Het was
plebaan Van de Made en niet bisschop Baeten die in november 1962 de
aarde van het nieuwe ereveld wijdde.
top
Bron: BN de Stem 08 september 2007
Alle Polen onder ware
naam begraven
door Leo Nierse
Zaterdag
8 september 2007 - BREDA - Het Poolse ereveld aan de Ettensebaan
oogt weer als nieuw. De grote opknapbeurt van de 157 grafkruisen op
de nationale begraafplaats voor Poolse oorlogsdoden is na twee
maanden voltooid.
De kruisen op het Poolse ereveld aan de Ettensebaan zijn opgeknapt. foto Robert van den Berge/ het fotoburo
De 38 jaar oude, uit sierbeton gegoten kruizen zijn gepolijst en
opnieuw beletterd. Dat laatste was om twee heel verschillende
redenen zeer noodzakelijk geworden. Door erosie begonnen de
oorspronkelijke betonnen reliëfletters in groten getale af te
brokkelen; ze zijn weggeslepen en door koperen letters vervangen.
Er was ook reden voor een inhoudelijke herziening van de
grafschriften, die nu geheel in het Pools gesteld zijn, inclusief de
vermelding van geboortedatum, rang en onderdeel van de gesneuvelde
militair. Veel zerken vermeldden tot voor kort niet de
oorspronkelijke familienaam van de begravene, maar de schuilnaam
waaronder hij om politieke redenen gevochten had. Bij de Poolse
geallieerden was dat een geaccepteerde praktijk, om zo eventuele
naoorlogse represailles door de inmiddels communistisch geworden
regering te voorkomen. Van menige gevallene is de authentieke
familienaam zelfs jarenlang onbekend gebleven. Bij de jongste
revisie zijn alle schuilnamen door de werkelijke naam vervangen. Die
ingreep heeft meteen het grote verklarende tekstbord bij de ingang
van het ereveld overbodig gemaakt.
Bron: BN de Stem 19 september 2007
Herdenking Poolse gevallenen bij slag om Axel
Woensdag 19 september 2007 - AXEL -
In september 1944 werd Zeeuws-Vlaanderen door het Poolse leger
bevrijd van de Duitse bezetting.
foto Camile Schelstraete
Daarbij werd fel gevochten aan beide zijden van het zijkanaal van Axel naar Hulst. Bij het Poolse Kruis aan de Hulsterseweg werden gisteren de gevallen Poolse militairen herdacht door de werkgroep die zich ook inzet voor het onderhoud van het monument. Tijdens de herdenkingsplechtigheid werden bloemen bij het kruis gelegd. Dit jaar was ook een vertegenwoordiging van de Poolse ambassade aanwezig. De herdenking werd bijgewoond door meer dan 120 leerlingen van de Antoniusschool in Axel en twee scholen uit Handzame bij Diksmuide. Die waren gisteren in het kader van een uitwisselingsproject in Zeeuws-Vlaanderen. De leerlingen kregen verder een rondleiding door Hulst en bezochten ook het Oorlogsmuseum Gdynia aan de Tweede Verkorting. De bevrijding van Axel wordt zaterdag herdacht met een Bevrijdingstaptoe op het Kennedyplein. Het evenement begint om 19.25 uur. Naast de lokale korpsen showband Jong Axel, showband Phoenix en de christelijke drumfanfare Hosanna doen nog drie andere korpsen mee: showkorps De Bazuin uit Leerdam, drum- en showfanfare Advendo uit Sneek en het fanfarekorps van de Nationale Reserve. De toegang is gratis.
top
Bron: BN de Stem 20 oktober 2007
Herdenking
van Poolse oorlogs- slachtoffers
door Henk den Ridder
Zaterdag 20 oktober 2007 - OOSTERHOUT - Op het Pools Militair
Ereveld aan de Veerseweg in Oosterhout worden zaterdag 27 oktober om
10.30 uur de Poolse gevallenen herdacht.
Elk jaar op de laatste zaterdag van oktober wordt de
herdenkingsceremonie gehouden.
Bron: BN de Stem 24 oktober 2007
Walen hielpen in
'44 Breda bevrijden door
Leo Nierse
Niet alleen de tot
heden volstrekte onbekendheid maakt het kiekje bijzonder.
Opzienbarend is wat eruit blijkt: Breda is niet alleen door de
Polen, Engelsen en Canadezen bevrijd; ook Franstalige Belgen hebben
op 28 en 29 oktober 1944 in Breda meegevochten tegen de Duitse
bezetters. Dat feit alleen werd pas vijftig jaar na de oorlog
geboekstaafd door de Dorstse amateurhistoricus Jos van Alphen,
auteur van het standaardwerk Breda Bevrijd , maar nu is er dus
eindelijk ook beeldmateriaal dat die Belgische deelname aan de
Bredase bevrijding bewijst. De bewuste foto toont acht
geüniformeerde militairen en vier burgers voor een nog onbekende
woning in het (net bij Breda gekomen) Ginneken. Wel is bekend dat
deze soldaten allen inwoners van Brussel waren. Zij dienden in een
bataljon Franstalige Belgen dat deel uitmaakte van een gevechtsgroep
die eveneens onder commando van Maczek Op de foto:
Acht Belgische bevrijders
rond 1 november 1944 in het Ginneken, vóór het huis waar zij enkele
dagen waren ingekwartierd. foto collectie Gilles Lapers
Bron: BN de Stem 25 oktober 2007 door Leo Nierse
De
Brusselse bevrijders voor Hoeve de Houtbloem aan de Bavelselaan.
Achter hen (vlnr) Jo , Ad, Jo (nicht) en Corry Wouters. Maar hoe komt een fotootje dat dit
nauwelijks bekende maar belangrijke 'historische' nieuwsfeit bevat,
uit een Brussels privé-album in Breda terecht? Een kiekje van acht
militairen in een uniform van geallieerden met vier jonge burgers
voor een boerenwoning - en achterop niet meer dan de krabbel
'Ginneken'. Dat was wat Brusselaar Gilles Lapers, technisch tekenaar
bij de Rijkswacht, had. Hij wist dat zijn in 2004 overleden
grootvader Gaston Lapers de foto als jong brancardier (zeg maar:
ambulancebroeder) had genomen, maar ook niet veel meer dan dat. Wel
had hij een idee in welke richting hij moest zoeken. Dat kwam door
zijn vrouw, Marta Sawicki, kleindochter van een Poolse veteraan die
na de bevrijding van Breda een maand of vier bij de plaatselijke
familie De Rijk in huis was geweest. Zo belandde Lapers jr. in onze
contreien. Het was maar een kwestie van tijd voordat opa's kiekje
via 'bevrijdingsdeskundige' Jos van Alphen bij de krant terechtkwam.
Publicatie van de foto (in de stadseditie van 25 oktober) leverde
binnen enkele uren de volgende feiten op:
Gaston
Lapers (r), die zijn strijdmakkers in Ginneken fotografeerde, met
een andere dienstmaat in het najaar van 1944. fotos Collectie Gilles
Lapers
Bron: Bredaase Bode 28 oktober 2007
Door Addo Sprangers
Zondag weer jaarlijks eerbetoon aan gesneuvelde Poolse militairen
Het graf van generaal Stanislaw Maczek op het Poolse Militaire
Ereveld aan de Ettensebaan. FOTO ADDO SPRANGERS
Zowel op het Poolse Militaire Ereveld
aan de Ettensebaan als het ereveld aan de in 't Ginneken gelegen
Vogelenzanglaan worden de Poolse militairen van de Eerste Poolse
Pantserdivisie herdacht die op 29 oktober 1944 onder aanvoering van
generaal Stanislaw Maczek Breda bevrijdden van de Duitse bezetter. Herdenkingsceremonie De plechtige herdenking op het ereveld aan de
Ettensebaan begint om 12.00 uur, die op het ereveld in het Ginneken
om 14.00 uur. Genodigden en oud-strijders wonen op beide erevelden
een herdenkingsceremonie bij. Onder hen de Bredase burgemeester
Peter van der Velden. Opknapbeurt Eerder dit jaar nog onderging het Poolse Militaire
Ereveld aan de Ettensebaan dankzij de Oorlogsgravenstichting in twee
maanden tijd een grondige opknapbeurt. Daarbij werd de renovatie van
151 grafkruisen voltooid. Met die opknapbeurt werd eind juni van dit
jaar een aanvang gemaakt. De betonnen kruisen zijn gepolijst en van
een nieuwe bronzen belettering voorzien. Schuilnamen Bovendien is meteen van de gelegenheid gebruik
gemaakt om de in sommige gevallen gehanteerde schuilnamen op de
stenen te vervangen door de oorspronkelijke familienaam van de
gevallen militair. Het gebruik van een schuilnaam was niet zonder
reden. Een aantal Poolse soldaten, gedwongen
om voor de Duitsers te vechten, was gedeserteerd uit het Duitse
leger en overgestapt naar het Poolse leger. Hun familie in Polen
liep gevaar vanwege mogelijke Duitse repercussies. Ad Stopa, voorzitter van de Vereniging 1e Poolse
Pantserdivisie Nederland en zoon van een Poolse oorlogsveteraan,
vindt het belangrijk om de Poolse oud-strijders te blijven
herdenken. Met de Vereniging 1e Poolse Pantserdivisie doen we
dat op vier momenten per jaar: op 4 mei op het Poolse Militaire
Ereveld, vóór de herdenkingsbijeenkomst in 't Valkenberg op dezelfde
dag, op 15 augustus op de door de Poolse regering uitgeroepen Dag
van de Militairen, wanneer de Bevrijding van Breda wordt herdacht en
rond de sterfdag van generaal Stanislaw Maczek op 11 december." Museum open Zondagmiddag 28 oktober is het op de Trip van
Zoutlandt gevestigde Generaal Maczek Museum aan de De La Reyweg 95
vanwege de 63ste herdenking van de Bevrijding van Breda door de
Polen extra geopend van 15.00 uur tot 18.00 uur.
Bron: BN de Stem 29 oktober 2007
Oosterhout herdenkt 'zijn'
Polen door Nicole Andries
Een
Poolse oud-strijder leest in het Nederlands een gedicht voor tijdens
de herdenking van gesneuvelde Poolse bevrijders. De ingetogen
ceremonie op het Pools Militair Ereveld in Oosterhout werd druk
bezocht. foto Edwin Wiekens/ het fotoburo
Bron: BN de Stem 29 oktober 2007
Bevrijder zocht 'moffen' en vond Annie door Henk Schol
Nee, Annie gaat
er de laatste jaren niet meer heen, naar de
herdenkingen Ze heeft er niet zoveel mee.
Alphons wel. Die ontmoet er zijn laatste
kameraden of hun kinderen en kleinkinderen. foto
Edwin Wiekens/ het fotoburo Déze bevrijder is één van die laatsten. Hij
was maar net achttien in 1944 en hij was met een
enorme omweg vol toevalstreffers hier beland.
"We stopten de negenentwintigste oktober op de
Ginnekenweg bij het Oranjeplein. Daar zag ik
haar, tussen de mensen. Ik dacht: Wat een leuke
meid!"
Bron: BN de Stem 3 november 2007 door Wim van den Broek
Bron: BN de Stem 3 november 2007
door Nicole Andries
De Oosterhoutse Polen tijdens
een militaire parade op de Markt. Zoals dat
jochie daar op zijn tenen staat, zo stonden we
allemaal als er iets te doen was met de Polen,
zegt Jos van Alphen. foto André Smits
Marie Andrzej Poniatowski had
goede manieren, leek op de een of andere manier
voornaam, en de andere Polen behandelden de
commandant met veel respect.
Oosterhout werd vier dagen eerder
bevrijd. "De Engelse 'Woestijnratten' bevrijdden
Oosterhout op 30 oktober 1944. Maar zij
vertrokken al na een week. Toen kwamen de Polen.
Zij namen het op zich de veiligheid hier te
bewaken." Van Alphen: " Ze observeerden Duitsers aan de
overkant van het water, liepen patrouilles. Ze
sliepen in schuren of wat ze maar tegen kwamen.
Meestal bleven ze ongeveer een week weg uit
Oosterhout. Als ze terugkeerden bij hun
gastgezinnen waren ze vies, moe, verkleumd en
soms gewond. De moeders in gastgezinnen maakten
dan vaak een teil warm water voor ze klaar, al
was er weinig gas om water mee te verhitten. Ze
vertroetelden 'hun' Polen. Het gezin sloop door
het huis om de uitgeputte soldaten niet te
wekken." Soms wachtte
aan het einde van een week patrouilleren en
kleumen geen warm bed of bad. Veel Polen keerden
niet terug na hun korte diensten aan het front.
Ook prins Poniatowski zei zijn gastgezin aan de
Julianalaan in januari 1945 voor het laatst
vaarwel, al wist hij dat toen zelf nog niet.
Poniatowski werd die maand met
zijn troepen - hij was commandant van vier tanks
- naar Sint Philipsland gestuurd. Daar
probeerden de geallieerden de Duitsers van het
schiereiland te houden. Een uitkijkpost in een
watertoren in het dorp Anna Jacobapolder was
daarbij een belangrijke troef. Dat wisten de
Duitsers. In de nacht
van 23 januari 1945 schijnt de maan over het
besneeuwde landschap. Een Duitse eenheid laat
zich, gekleed in witte sneeuwpakken, in grote
boten over het water drijven. De geallieerden
zien de traag naderende Duitsers niet
aankomen.In het vuurgevecht dat volgt sneuvelt
prins Poniatowski, dan 23 jaar. Temidden van
alle verwarring en hectiek blazen de Duitsers de
watertoren met dynamiet op. Ook twee andere
Polen sneuvelen: Boleslaw Podedworny, begraven
op het kerkhof aan de Veerseweg in Oosterhout,
en Bronislaw Powalka.
Twee andere Polen worden
krijgsgevangen genomen. Van Alphen weet niet of
zij hun gevangenschap overleefd hebben. "Er
kwamen na de gebeurtenissen bij Anna
Jacobapolder in ieder geval vijf Polen niet
'thuis' bij hun Oosterhoutse kostgezinnen.
Misschien hebben zij nooit geweten wat er met
'hun' Pool is gebeurd."
Van Alphen zou graag weten waar
de gesneuvelde Podedworny en Powalka in
Oosterhout verbleven. Als iemand zich de Polen
kan herinneren en weet bij welk gezin zij
sliepen, kan hij contact opnemen met Jos van
Alphen via
info@polishwargraves.nl of
En om toch een happy end aan het
verhaal te breien: veel Polen kwamen wél thuis
bij hun gastgezinnen, en sommigen kwamen later
in Oosterhout terug om er een permanent thuis te
vinden. "Zo'n tachtig Polen vestigden zich hier
na de oorlog. Om te trouwen met meisjes waar ze
in de winter van 1944/1945 verliefd op waren
geworden. Of gewoon, om terug te keren naar een
thuis dat ze prettig vonden. Ik ken ook een
verhaal over een Pool die terugging naar zijn
Bredase kostgezin maar altijd vrijgezel bleef.
Hij heeft de rest van zijn leven als een soort
adoptiezoon bij die mensen gewoond."
'De meisjes hadden nooit nylons
gezien tot de Polen die voor ze mee namen'
Bron: BN de Stem 4 december 2007 Allen lid
van de Vereniging 1e Poolse
Pantserdivisie Nederland.
Bron: BN de Stem 6 december 2007
De herdenking wordt georganiseerd door de vereniging 1ste Poolse
Pantser Divisie die zich mag verheugen op een steeds grotere
belangstelling.
Tijdens de herdenking zullen hooggeplaatste Polen aanwezig zijn,
zoals de defensie attaché commandeur Marian Grefkiewicz en Consul
Leszek Rowicki van de Poolse ambassade en generaal majoor Pawel
Lamla en kolonel Andrzej Tuz van de 11e Lubuska Cavalerie
Pantserdivisie uit Zagan. Voorts zijn er Poolse en Nederlandse
veteranen en een aantal kinderen van openbare basisschool De
Rubenshof.
Een en ander wordt ook bijgewoond door de culturele vereniging
Polonia en de dans- en zanggroep Mazur. Harmonievereniging
Oosterhout onder leiding van dirigent Ad van Dun speelt onder meer
het Poolse Volkslied en het Wilhelmus.
Woensdag 24 oktober 2007 - BREDA - Aan de
vooravond van de 63e herdenking van de bevrijding van Breda is een
niet eerder gepubliceerde foto uit de eerste bevrijdingsdagen
opgedoken.
stond. De foto is genomen door de destijds 20-jarige, in 2004
overleden Gaston Lapers. Diens kleinzoon Gilles Lapers, die het
ongedateerde en amper geannoteerde kiekje in handen kreeg, hoopt dat
door publicatie meer informatie vrijkomt. (reacties kunnen naar:
l.nierse@bndestem.nl).
Volgens Van Alphen zijn de Brusselaars in de middag van 29 oktober
in het Ginneken aangekomen en daar nog geen week gebleven.
Donderdag 25 oktober 2007 - BREDA - Belgische
oorlogsvrijwilligers hebben meegevochten bij de bevrijding van Breda
in oktober 1944, meldde BN/DeStem gisteren.
De
foto is genomen vóór Hoeve de Houtbloem, een omstreeks 1962
afgebroken boerderij aan het oostelijke uiteinde van de Bavelselaan.
De hoeve - de laatste Ginnekense woning voordat Bavel begon - lag op
het terrein van de huidige openluchtschool, recht tegenover de
seniorenflat Belvédère.
De burgers op de foto zijn allen leden van de familie Wouters, van
wie er drie op de boerderij woonden. Onder hen de inmiddels
overleden Adrianus Wouters, later dierenarts in Chaam. Links van hem
staat zijn zus Jo (Jansen-Wouters, nu 79 en wonend in Breda), rechts
van hem zijn nicht Jo (Goos-Wouters, nu 83, Flevoland) en uiterst
rechts zijn zus Corrie (Wouters-Schoenmakers, 78, Breda).
Jo Jansen, vertelde haar man gisteren, herinnert zich helemaal niets
van die gelegenheid, terwijl dit niet aan haar leeftijd is te
wijten.
Overigens stelden sommige reagerende lezers gisteren met nadruk dat
de bevrijders van Breda niet alleen Walen maar ook Vlamingen in de
gelederen hadden.
63ste
HERDENKING VAN DE BEVRIJDING VAN BREDA 
BREDA - Zondag 28 oktober 2007 staat weer in het teken van de
herdenking van de Bevrijding van Breda tijdens de Tweede
Wereldoorlog door Poolse geallieerde strijdkrachten, nu 63 jaar
geleden. Nog in leven zijnde Poolse veteranen, nabestaanden,
familieleden, officiële delegaties en andere belangstellenden zullen
zich zoals gebruikelijk op de Poolse militaire erevelden in Breda om
de bevrijding te herdenken en de gesneuvelde Poolse soldaten eer te
bewijzen.
Blijven herdenken
Maandag 29 oktober 2007 - OOSTERHOUT - Na een lange dag vol zware
vuurgevechten steken de Polen op 3 november 1944 het Markkanaal
over. De Eerste Poolse Pantserdivisie trekt aan het eind van de
middag Den Hout binnen
De militair is een van de tientallen Polen die
ver van huis sterven tijdens pogingen om de
dorpen rond Oosterhout te bevrijden.
Collegasoldaten van Myller onderzoeken die dag
een Houtse kelder. Daar zit de bibberende, dan
12-jarige Jos van Alphen. Bevrijd.
63 jaar later - afgelopen zaterdag - staat Van
Alphen op het Pools Militair Ereveld. De
Vereniging Eerste Poolse Pantserdivisie herdenkt
de bevrijding van Brabantse steden en dorpen elk
jaar op diverse begraafplaatsen in de regio,
waaronder het ereveld op de Oosterhoutse
begraafplaats. Daar liggen behalve Józef Myller
nog 29 Poolse militairen, allen jong gestorven.
Onder de grauwe lucht herdenken tientallen
mensen de offers die de Polen ruim zestig jaar
geleden maakten voor de vrijheid van Brabant.
Het is dringen tussen de graven. Volgens Wladec
Salewicz, leider van de ingetogen ceremonie en
zoon van een overleden Poolse oud-strijder, is
het drukker dan andere jaren. "Ik denk dat
mensen de waarde van de vrijheid die we hier
hebben steeds beter beseffen. Ze respecteren wat
de Polen hebben gedaan."
Maandag
29 oktober 2007 - BREDA - Iets meer dan een
dozijn is nog er over van de 350 Poolse soldaten
die van de bevrijding in Breda bleven hangen,
omdat ze niet terug konden naar hun door de
Russen gedomineerde vaderland of omdat ze hun
'Trees' hier vonden. Dit weekend herdacht het
slinkende groepje mannen die dat nog konden, hun
in '44 en '45 gesneuvelde makkers.
Die leuke meid heette Annie Deleij en ze is
vanmiddag tennissen. "Doe ik ook elke week",
vertelt de oud-strijder in het huis aan de
Eupenstraat. "Met m'n Nederlandse vriendenclub.
Met z'n zessen gaan we elke woensdag een dik uur
tennissen en daarna kaarten en borrels drinken."
Alphons Raichert is een nog zeer vitale man met
een olijke oogopslag. Hij werd ruim 82 jaar
geleden geboren in Bytków, in het toen Poolse
deel van Silezië. De Duitsers stelden het jochie
van vijftien in 1940 te werk bij een boer in de
buurt van toen nog Breslau, nu Wroclaw. Zijn
vader, die deelnam aan het verzet tegen de
Duitsers, was eind '39 al omgekomen in
concentratiekamp Buchenwald. "Wij Polen waren
destijds het uitschot van Europa voor die
nazi's. Die boer, een vreselijke vent van twee
meter, schold voortdurend. Ik was niet zo handig
met zijn beesten en melken kon ik ook niet goed.
Polnisches Schwein!, riep hij voortdurend. Ik
heb genoeg gehuild daar. Op een dag in '41 kwam
er een telegram dat mijn moeder was overleden.
Kanker. Je moet weten: ik had een geweldig goede
moeder. Bij die boer verdiende ik tien mark in
de maand. Ik heb daarvan voor haar nog een
Edelweiss broche gekocht. Die droeg ze op haar
jurk. Ik wilde toen natuurlijk naar huis, maar
die boer riep: 'Allemaal sabotage!' en hij liet
me niet gaan. Hij is trouwens mooi aan het
Oostfront omgekomen, later. Ik verzon een smoes,
dat ik naar de kerk wilde. Maar ik stapte,
terwijl het daar op het station wemelde van de
Duitsers, in de trein."
Via een kennis kwam de jonge Alphons later in
een bakkerij in Katowice. In 1943 hielden de
Duitsers er razzia's. "Met een groep jonge
mannen ben ik toen op transport gezet naar
Frankrijk, om daar, in de buurt van Bayeux, aan
de Atlantik Wal te werken. Dat duurde dus tot 6
juni 1944. Toen de invasie was begonnen, zag je
die rotmoffen rondlopen alsof ze gek waren
geworden, apathisch soms. 's Avonds bevrijdden
Engelsen ons Poolse kamp."
Daags later kwamen Poolse officieren uit
Engeland vragen of ze zin hadden het leger in te
gaan. "Iedereen zei natuurlijk ja." De mannen
kregen in Engeland een training van twee tot
drie weken en keerden met de Eerste Poolse
Pantserdivisie van generaal Maczek terug naar
Frankrijk.
"Op 20 juli waren we terug. Onze eerste actie
was op 8 augustus. Die moffen hadden zich goed
ingegraven en schoten met acht
centimeter-kanonnen onze tanks kapot. Het was er
bloedheet en er was weinig water. Ik ben er nog
eens op een donkere nacht naar een verlaten
boerderij geslopen, met de veldflessen van mijn
maten, om drinken te halen. Opeens voel ik een
schoen. En een been! Ik bestierf het van angst
en ik ben teruggehold. We zijn met z'n allen
gaan kijken. Het bleek ook alleen een been te
zijn. Dat was kennelijk afgeschoten of
geamputeerd."
Vooral de slag in het dal van de Falaise, waar
de geallieerden de Duitsers klem zetten, was
heftig. "Ik had toen best ook haatgevoelens
tegen die moffen. Die hadden mijn vader
vermoord. Dat doet iets met je. Op den duur is
dat haatgevoel wel weer wat gaan slijten."
De Polen rukten met de Amerikanen, de Canadezen
en de Britten op naar het Noorden. Van de
ongeveer zestienduizend man in de divisie
verloren er tweeduizend onderweg het leven.
Begin oktober wachtte Raicherts bataljon in de
bossen bij Alphen op aanvoer, vanuit het Zuiden.
Op 28 oktober begon de slag om Breda. Een dag
later was het pleit beslecht en stond de stoet
Polen op de Ginnekenweg tussen de juichende
Bredanaars. Alphons en enkele makkers kregen er
de taak een wachtpost in te richten. "We moesten
de omgeving verkennen, kijken of er niet nog
ergens moffen zaten. Ik ben toen toch vooral op
zoek gegaan naar Annie. Ze bleek vlakbij, op de
Ginnekenweg, te wonen."
De oorlog was nog niet voorbij. Na eerst enkele
weken de stellingen bij Moerdijk te hebben
bewaakt - 'een week Moerdijk en een week Breda
was dat' - werden Raichert en zijn bataljon op
16 december '44, toen de Duitsers hun
Ardennenoffensief waren begonnen, richting
Sprang-Capelle gedirigeerd. Daar moesten ze
onder meer voor de bewaking van het
Maasoeverfront zorgen. "Ik ben daar bij het
Capelse Veer op een landmijn gelopen, vlakbij
het water. De Duitsers schoten er 's nachts van
die licht-parachutes af. Toch hebben mijn maten
me daar weggehaald. Anders had ik hier nu niet
gezeten."
De gewonden werden naar Turnhout gebracht en
later vanaf vliegveld Gent naar Engeland
overgevlogen om te herstellen. Raichert hield er
een groot litteken aan het rechterbeen aan over.
In '47 kwam hij terug naar Breda. Daar wachtte
Annie, met wie hij een jaar later trouwde. Het
paar kreeg twee dochters en een zoon. Alphons
ging naar de ambachtsschool en werd
machinebankwerker bij de Etna. Nadien werkte hij
zich met opleidingen op tot bedrijfsleider bij
Van Dongen in Oosterhout.
"Ik ben Pool, maar ook Nederlander. Ik ben
genaturaliseerd. Ik heb twee paspoorten. Ik ga
denk ik niet meer naar Polen. Alleen mijn as
gaat daarheen. Ik wil dat die wordt bijgezet in
het graf van mijn moeder."
Janus Verhagen uit Made
brengt helderheid in de
mysterieuze kranslegging.
"We gaan in colonne met
zeventien oude oorlogswagens
morgen door het gebied, waar
de 1e Poolse pantserdivisie
in 1944 ons land bevrijdde.
Dat doen we elke drie jaar
en nu voor het eerst ook
Moerdijk. We hebben de
wethouder gevraagd, en ze
komt."
Een Poolse prins in de Julianalaan
Zaterdag 3 november 2007 -
OOSTERHOUT - De Oosterhoutse familie Heersche
merkte íets aan de vriendelijke Pool die in de
winter van 1944 bij hen verbleef
Maar dat de familie Heersche in de Julianalaan
een Poolse prins had gehuisvest, ontdekte zij
pas lang na de oorlog. Poniatowski, die in de
Poolse lijn van troonopvolging zat - weliswaar
als verre familie, maar toch als familie van het
koningshuis - had tegenover zijn gastgezin nooit
met een woord over zijn afkomst gerept.
"Prins Poniatowski was maar een van de duizenden
Polen die van november 1944 tot Goede Vrijdag
1945 bij Oosterhoutse gezinnen verbleven",
vertelt Jos van Alphen. Van Alphen stak jaren in
onderzoek naar de Poolse militairen in Brabant.
Zijn fascinatie begon toen de Eerste Poolse
Pantserdivisie op 3 november 1944 Den Hout
bevrijdde, toen zijn woonplaats. Het is vandaag
precies 63 jaar geleden.
Duizenden Polen vonden maanden lang een thuis
bij Oosterhoutse gezinnen. Het waren jonge
soldaten, de meesten begin twintig, die vaak al
een lange campagne achter de rug hadden. Tijdens
die strenge winter vonden de Polen een tijdelijk
thuis bij Oosterhouters. "Ze zaten tussen de
kinderen in de gezinnen. "
Als bevrijders van verschillende dorpen en
steden in de omgeving, waaronder Breda en Den
Hout, konden de Polen rekenen op veel goodwill.
Bovendien waren veel militairen vriendelijk voor
hun kostgezinnen. "Zij brachten de corned beef
naar Brabant. De meisjes in Oosterhout hadden
over nylons gehoord, maar zagen ze voor het
eerst toen de Polen ze voor hen meenamen. En
kinderen kregen met Sinterklaas een pakje."
De Poolse militairen die in
Oosterhout waren ingekwartierd, moesten in
toerbeurt naar het front. Naar de Maas, waar de
Duitsers vanaf de andere oever loerden op een
kans om het verloren zuiden te heroveren. Of
naar Zeeland, waar onder andere het schiereiland
Sint Philipsland bewaakt moest worden.
Op 31 januari 2008 wordt in Anna Jacobapolder
een monument onthuld voor de gesneuvelde
Oosterhoutse Polen, twee Engelse militairen, de
Nederlandse Stoottroeper Piet Avontuur en
burgerslachtoffer Karel Snijders. Allen kwamen
om bij de Duitse aanval op de watertoren en
geallieerden in het dorp.
Vijf Poolse veteranen uit Breda
gedecoreerd
Dinsdag
4 december 2007 - BREDA - Vijf
Poolse oud-strijders uit Breda
zijn zondag namens het Poolse
Ministerie voor Oud-strijders en
Onderdrukten onderscheiden met
de Pro Memoria-medaille.
Foto: Rian Olejek
Correctie
Woensdag 5
december
2007 - BREDA
- De vijf
Poolse
Bredanaars
die
afgelopen
zondag zijn
onderscheiden
met de Pro
Memoria-medaille
van het
Poolse
ministerie
voor
Oud-strijders
en
Onderdrukten,
zijn geen
oorlogsveteranen,
maar zonen
van Poolse
militairen.
De
gedecoreerden
hebben zich
langdurig
ingespannen
voor de
blijvende
herinnering
aan Breda's
bevrijding
door de
Eerste
Poolse
Pantserdivisie.
Laatst
bijgewerkt
17-02-2010
