Jaargang 2018 - vereniging 1e poolse pantser divisie nederland

Ga naar de inhoud

Hoofdmenu:

Jaargang 2018

Eerbetoon aan Poolse bevrijders van Breda

BREDA - Dziekujemy Wam Polacy. Of, in het Nederlands: ‘Dank aan de Polen’. Breda is de Eerste Poolse Pantserdivisie die onder leiding van generaal Stanislaw Maczek op 29 oktober 1944 de stad bevrijdde, nog altijd dankbaar. Dit weekeinde wordt de Bevrijding van Breda weer uitgebreid herdacht.

Het is dan precies 73 jaar geleden dat de stad door de Poolse bevrijders werd verlost van het Duitse juk. Om de bevrijding te vieren én om de Poolse bevrijders te eren heeft Stichting Jaarlijkse Herdenking Bevrijding Breda weer een uitgebreid programma samengesteld, hierbij ondersteund door de Vereniging Eerste Poolse Pantserdivisie, Comité Herdenking 1944 Ginneken, Generaal Maczek Museum, Serce Polski, Bredase Culturele Vereniging Polonia, Comité Belcrum Oorlogsmonument WO2 en PSK Kaszub.

Bloemen
Zo vertrekt komende zaterdag in Breda het Muziekkorps en Erecompagnie van de Poolse 11e Pantsercavaleriedivisie uit Zagan (Polen), die de tradities van de divisie van Maczek overgenomen heeft, om 14.00 uur vanuit de NLDA (oude KMA) naar de Grote Markt waar een optreden zal plaatsvinden.

Om 15.00 uur worden er bloemen gelegd bij de Gedenkplaquette op de Parade, waarna koers wordt gezet naar de ‘Poolse’ tank in het Wilhelminapark. Om 16.00 uur houdt Serce Polski hier een concert met Aldona Bartnik onder begeleiding van haar gelegenheidskwartet Poland2Holland. Het koor Cracovia zingt dan Poolse liedjes en een groep Poolse kinderen geeft een re-enactment show. ‘s Avonds begint om 19.00 uur een voorstelling met jazz en poëzie in de Sacramentskerk aan de Zandberglaan in Breda. Een uur later, om 20.00 uur, is er een feestavond met gratis entree. Deze wordt gehouden door Vereniging Polonia in gemeenschapshuis De Vianden aan de Viandenlaan in Breda.

Begraafplaatsen
Diverse begraafplaatsen vormen zondag het toneel van verschillende herdenkingsbijeenkomsten. Zowel op het Poolse Militaire Ereveld aan de Ettensebaan als het ereveld aan de in ‘t Ginneken gelegen Vogelenzanglaan worden de strijders van de Eerste Poolse Pantserdivisie herdacht die op 29 oktober 1944 onder aanvoering van generaal Stanislaw Maczek Breda bevrijdden van de Duitse bezetter.

De plechtige herdenking op het ereveld aan de Ettensebaan begint om 12.30 uur, die op het ereveld in ’t Ginneken om 10.45 uur. De herdenking hier wordt voorafgegaan door een herdenkingsdienst in de Laurentiuskerk aan de Ginnekenweg om 9.15 uur.

Geschiedenis
In 1942 krijgt generaal Stanislaw Maczek de leiding over een nieuw op te bouwen Poolse legermacht die aan de kant van de Geallieerden zal worden ingezet, de Eerste Poolse Pantserdivisie (1 Polska Dywizja Pancerna). In Schotland wordt de eenheid getraind. Polen uit de hele wereld melden zich aan. Een deel bestaat uit leden van eerder uitgeweken eenheden van het Poolse leger. Anderen melden zich als vrijwilliger, zoals Poolse emigranten uit de Verenigde Staten, Frankrijk en Engeland. Een ander deel bestaat uit door de Geallieerden bevrijde Polen die gedwongen dienst moesten doen in het Duitse leger.




Breda en Oosterhout herdenken en eren Poolse bevrijders

BREDA - Dit weekend staan Breda en Oosterhout in het teken van de bevrijding door de 1e Poolse Pantserdivisie, in november 1944. De troepen van generaal Stanislaw Maczek bevrijdden grote delen van West-Brabant van de Duitse bezetter. Daarbij lieten veel Poolse militairen het leven. Hun ultieme offer werd zaterdag uitgebreid herdacht, eerst in Oosterhout, later in Breda.

Na een sobere en waardige plechtigheid op de Oosterhoutse begraafplaats Leysenakkers, waar dertig jonge Poolse soldaten begraven liggen, toog het uitgebreide gezelschap naar Breda.
Eerst was er een herdenking bij de plaquette op de Parade. Loco-burgemeester Miriam Haagh vertegenwoordigde de gemeente Breda (burgemeester Depla was in Amsterdam bij de herdenking van oud-premier Wim Kok). Er was een uitgebreide Poolse delegatie, aangevoerd door twee ministers. Uiteraard woonde een aantal veteranen de herdenking bij. Ook de Poolse legertop legde een krans voor de gevallenen.

Na de kranslegging was er een optreden van een Poolse militaire kapel op de Grote Markt, waarna er een cultureel programma was in de Lutherse kerk. Opvallend bij de plechtigheden was de aanwezigheid van veel jongeren. ,,Dat vind ik echt bijzonder, dat veel Polen die nog niet zo lang in Breda wonen, bij deze herdenking betrokken zijn", zei wethouder Haagh na afloop.




Buinen 73 jaar geleden bevrijd
BUINEN IN STILLE TOCHT NAAR MONUMEN

Het was donderdag 73 jaar geleden dat Buinen door Poolse militairen werd bevrijd. In Steakhouse ,,El Zoro,,lHotel Hartlief vond de herdenkings bijeenkomst plaats.Aan deze bijeenkomst leverde kinderen van enkele basisscholen een bijdrage. Na de herdenkingsdienst liepen tietallen belangstellenden in een stille tocht naar het monument die werd vooraf gegaan door een oude militaire jeep.
Namens de gemeente Borger-Odoorn was wethouder Albert Trip aanwezig. De kransen bij het monument werden door kinderen gelegd. Het monument aan de Exloëweg in Buinen is opgericht ter nagedachtnis aan de Poolse soldaat Stanislaw Bielenniec die hier op 12 april 1945 is gesneuveld. De omgeving van Buinen werd door een Poolse Divisie (!e Poolse Pantserdivisie onder aanvoering van generaal Stanislaw Maczek) van het geallieerde leger bevrijd. In Buinen verloor een van de Poolse soldaten het leven bij de gevechten. De bevrijding van Buinen door de Poolse soldaten van de 1e Poolse Pantserdivisie stond onder commando van generaal Maczek, die in Breda op het Pools militar erveld aldaar aan de Ettensebaan begraven ligt bij zijn manschappen, dat was zijn uitdrukkelijke  wens.

Kort na de bevrijding zamelde de bevolking van Buinen geld in voor een gedenkteken voor de Poolse soldaat op te richten. Het monument is een gedenksteen van grijze natuursteen, omgeven door een hekwerk.



Maczek Memorial in Breda krijgt 18 meter lange multimediale wand

Het Generaal Maczek Museum wil een permanente expositie inrichten over de bevrijding van Breda en omstreken door de Polen. Een bijzonder onderdeel van die tentoonstelling wordt gevormd door een lange wand, waarop de geschiedenis van de Poolse strijders is te volgen in beeld en geluid.

Volgend jaar is het 75 jaar geleden dat delen van Noord-Brabant werden bevrijd door de Poolse Eerste Pantserdivisie onder leiding van generaal Stanislaw Maczek. Op het eind van het jubileumjaar hoopt het Generaal Maczek Memorial op het militair ereveld aan de Ettensebaan in Breda zijn deuren te openen met als bijzonder onderdeel de multimediale wand. De bezoeker krijgt daarop een compleet beeld te zien van de Poolse strijders: van de mobilisatie in september 1939 tot de demobilisatie in Wilhelmshaven in 1947. Met zijn 18 meter wordt het de grootste multimediale wand van Nederland.

Afgelopen donderdag tekenden Robert Kostro, directeur van het Museum Hystory of Poland en Frans Ruczynski, de voorzitter van Generaal Maczek Museum, een overeenkomst voor het maken van deze wand. Ook komt er een mobiele expositie over Stanislaw Maczek en zijn soldaten.
Het Generaal Maczek Memorial komt tot stand door financiële bijdragen van de provincie Brabant en het vfonds, het nationaal fonds voor vrede, vrijheid en veteranenzorg. Beide instellingen komen met maximaal een half miljoen euro over de brug.

De Poolse strijders vochten voor de vrijheid van deze stad en dit land, op weg naar hun eigen vaderland. Wij leven hier in vrijheid dankzij u, de soldaten van Maczeks Eerste Pantserdi­vi­sie

Financiering
De gemeente Breda betaalt een kwart miljoen euro en heeft nog eens drie ton in het vooruitzicht gesteld. Daarmee is de totaal benodigde 1,8 miljoen euro bijna binnen.

De organisaties achter het museum hopen de ontbrekende middelen uit donaties te krijgen, van burgers, bedrijven of andere gemeenten die door de Polen zijn bevrijd. Burgemeester Paul Depla van Breda liep zondag al vooruit op de toekomst. Op de herdenkingsplechtigheid op de begraafplaats aan de Vogelenzang zei hij: ,,We moeten blijven denken over hoe we onze relatie in de toekomst stevig kunnen houden. Breda hoort bij Polen, Polen hoort bij Breda.”

Herdenking
Burgemeester Depla ziet daarin een belangrijke functie voor het Maczek Memorial, maar vooral hoopt hij dat beide gemeenschappen de jongeren bij de herdenkingen blijven betrekken. ,,De Poolse strijders vochten voor de vrijheid van deze stad en dit land, op weg naar hun eigen vaderland. Wij leven hier in vrijheid dankzij u, de soldaten van Maczeks Eerste Pantserdivisie", aldus Depla.

Generaal Maczekstraat Poolseweg (Sportpark)


De Generaal Maczekstraat en Poolseweg vormen samen een oude lint, een middeleeuwse weg, waarlangs in de loop van de negentiende en twintigste eeuw lintbebouwing is ontstaan. De oorspronkelijke naam van deze weg is de Molengrachtsestraat.Het buurtschap werd Molengracht genoemd.

Molengracht
Dit is een zeer oud toponiem. De oudste vermelding van de Molengracht is uit 1280: ad fossam tendentem versus Molendinum. De oudste vermelding van de naam Molengraft is volgens de toponymist Chr. Buiks uit 1487. Gracht houdt verband met graven. Met gracht kan zowel de uitgegraven laagte als de opgeworpen hoogte bedoeld worden, aldus Buiks. Het water dat naar de watermolen stroomde werd de Molenlei of Molenvloed genoemd. De naam Molengracht is in de loop van de tijd gehecht aan het gebied ten noorden van de eigenlijke Molengracht en werd zo de naam van een buurtschap.

Poolseweg
Breda werd bevrijd op 29 oktober 1944, tot verrassing van de Bredanaars, door Poolse soldaten. De Molengrachtsestraat, een van de routes via welke de Polen de stad waren binnengetrokken, kreeg meteen al op 30 november 1944 bij Besluit van de Burgemeester, de naam Poolseweg. De burgemeester schreef aan generaal Stanislaw Maczek, the Commander of the First Polish Armoured Division; "This has been done in order to honour your brave men, who liberated our town and first entered it by this road."

De Poolse Tank
Ter gelegenheid van de éénjarige herdenking van de bevrijding bood generaal Maczek op 29 oktober 1945 een Duitse tank aan de stad Breda die werd geplaatst in het Wilhelminapark en al snel bekend stond als de Poolse Tank.

Het Poolse monument
Op 29 oktober 1949, de vijfde verjaardag van de bevrijding, werd het Poolse monument met de twee strijdende adelaars in het Wilhelminapark onthuld, vervaardigd door B.M.A. (Bon) Ingen Housz. Het monument is officieel een nationaal monument, vanwege zijn betekenis voor de Polen.

Generaal Maczekstraat
In 1964 werd de Poolseweg ingrijpend gereconstrueerd en gedeeltelijk Generaal Maczekstraat genoemd. Maczek stierf in 1994 op de leeftijd van 102 jaar en werd op de Poolse Erebegraafplaats in Breda begraven.


Door Loes Krabben 31 maart 2018

Nieuw herdenkingscentrum benadrukt rol Polen bij bevrijding Breda

De Poolse overheid gaat bijdragen aan de bouw van het Generaal Maczek Memorial in Breda. Maczek leidde de eerste Poolse Pantserdivisie, onderdeel van het Canadese leger, die in de Tweede Wereldoorlog de stad bevrijdde. Het naar hem genoemde herdenkingscentrum gaat in 2019 open.

De bevrijding wordt dit weekeinde herdacht omdat die precies 73 jaar geleden plaatsvond. Tijdens die bijeenkomst in Breda tekende een Poolse minister een intentieovereenkomst met burgemeester Depla en voorzitter Krzeszewski van de stichting Generaal Maczek Memorial. De Poolse bijdrage zal bestaan uit kennis, niet uit geld.

De bevrijding van Breda was geen sinecure. De Poolse generaal moest verschillende omtrekkende bewegingen maken voordat hij de stad kon innemen. Zelfs toen Breda al bevrijd was, bleven de Duitse bezetters actief. Ze vuurden granaten af vanuit het nabijgelegen Terheijden. Pas toen de Polen besloten tot een zwaar artilleriebombardement, trokken de Duitsers zich terug.

Eerder besteedde Breda al aandacht aan de rol van de Polen en generaal Maczek met een museum in de Trip van Zoudtlandtkazerne. Dat museum was zeventien jaar open, maar werd eind december 2014 gesloten vanwege een reorganisatie binnen Defensie.

Pools Militair Ereveld
In het nieuwe Generaal Maczek Memorial komt volgens Omroep Brabant een deel van de collectie van het 'oude' museum terug. Het herinneringscentrum krijgt ook een auditorium. Het wordt gebouwd achter het Pools Militair Ereveld in Breda.

Het gebouw gaat 1,5 miljoen euro kosten. Dat geld is er nog niet, maar betrokkenen denken dat het geen probleem is om het bij elkaar te krijgen. De gemeente Breda draagt 200.000 euro bij.
Herdenkingsweekend bevrijding Breda door Poolse Pantserdivisie olv. generaal Maczek is begonnen. (i jaar geleden)


Wie was Generaal Maczek en wat betekende hij voor Breda?



Bijna iedere Bredanaar kent de Generaal Maczekstraat die begint bij het Wilhelminapark en eindigt ten hoogte van Franklin Rooseveltlaan. Maar wie was deze generaal eigenlijk en waarom is er zelfs een straat naar hem vernoemd?
Stanislaw Maczek werd in 1892 geboren in Oekraïne als zoon van een jurist. Maczek was erg muzikaal en had een voorliefde voor literatuur en talen. Gedurende zijn studie was hij, zoals veel van zijn leeftijdgenoten, lid van één van de vele Poolse paramilitaire organisatie.

Uitbraak van de Eerste Wereldoorlog
Toen de Eerste Wereldoorlog uitbrak werd hij voor militaire dienst opgeroepen en moest hij noodgedwongen stoppen met zijn studie literatuur en talen aan de universiteit van Lwow. Tot aan het einde van de Eerste Wereldoorlog heeft hij als een van de weinige Poolse officieren in een eenheid gevochten met Kroaten in Oostenrijkse dienst. In 1918, vlak na de eerste Wereldoorlog, werd Polen een onafhankelijke staat en meldde Maczek zich aan bij het Poolse leger.

Maczek bevrijdt West-Europa
Toen op 1 september 1939 door de inval van Nazi-Duitsland in Polen de Tweede Wereldoorlog uitbrak, voerde Maczek het bevel over de enige tankbrigade die Polen had. Op 17 september viel de Sovjet Unie Polen binnen, toen was de slag verloren. Maczek week via Hongarije uit naar Frankrijk. In Frankrijk begon Maczek weer aan de oprichting van een tankbrigade, ditmaal onder Frans bevel. In mei 1940 vielen de Nazi’s Frankrijk binnen en na flinke gevechten gingen de Poolse militairen naar Groot-Brittannië.

Via Schotland en Frankrijk trok onder bevel van Generaal Maczek de Poolse Pantserdivisie in 1944 naar België en Zeeuws Vlaanderen. Daarna was eind oktober Breda en omgeving aan de beurt om bevrijd te worden van de Nazi’s.



Wat Maczek voor Breda heeft betekend
Op 29 oktober 1944 werd Breda, tot verrassing van de Bredanaars, bevrijd door Poolse soldaten. De Molengrachtsestraat, een van de routes via welke de Polen de stad waren binnengetrokken, kreeg op 30 november 1944 bij Besluit van de Burgemeester, de naam Poolseweg.

Ter gelegenheid van de éénjarige herdenking van de bevrijding bood Generaal Maczek op 29 oktober 1945 een Duitse tank aan de stad Breda. Deze tank werk geplaatst in het Wilhelminapark en stond al snel bekend als Poolse Tank.

Benoeming van de Generaal Maczekweg
In 1964 werd de Poolseweg ingrijpend gereconstrueerd en gedeeltelijk Generaal Maczekstraat genoemd. Maczek stierf in 1994 op de leeftijd van 102 jaar en werd, naar eigen wens, begraven op de Poolse Erebegraafplaats in Breda. Maczek stond bekend als een uitstekende commandant, die ook hart had voor zijn manschappen en die zoveel mogelijk schade aan dorpen en steden vermeed. Door Maczek bleef de schade in Breda dan ook beperkt.

GMM organiseert een lezing over de ,,Enigma,,

Op zondag 27 mei 2018 organiseert het Generaal Maczek Museum, in samenwerking met het Cryptomuseum, een lezing over de geheimen van de Enigma.

De Enigma, een draagbare elektromechanische codeermachine, werd reeds in 1918 door de Duitse ingenieur Arthur Scherbius geconstrueerd. Hij noemde de machine “Enigma”, afgeleid van het Griekse woord “Ainigma”, hetgeen “Raadsel” betekent. In eerste instantie werd de machine geproduceerd om berichten door te geven voor commerciële doeleinden. Tijdens het Interbellum werd de Enigma verder ontwikkeld voor militaire doeleinden.

Voor het verloop van de Tweede Wereldoorlog is de codeermachine “Enigma” van essentieel belang geweest.

Aan het ontrafelen van de werking en het breken van de code werd in de begin jaren 30 door drie Poolse wiskundigen, w.o. Marian Rejewski, gewerkt. Rejewski was de eerste wiskundige die het karakter van het cijferschrift ontdekte. Rejewski was ook de bouwer van de “bom”, een cryptologisch werktuig dat later door de Engelsman Alan Turing verder zou worden uitgebouwd. Alan Turing kwam in 1940 vanuit Frankrijk naar het cryptologisch centrum in  Bletchley Park in Zuid-Engeland. Op het hoogtepunt telde het park meer dan 7.000 personeelsleden. Mede door de “bom”, in feite  een voorloper van de computer, werden de versleutelde berichten van het Duitse leger en Kriegsmarine leesbaar gemaakt.

Dit was van groot belang voor het verloop van de Tweede Wereldoorlog. Volgens Winston Churchill heeft dit de oorlog met 2 jaar verkort.

Dit alles en ook hoe het verlopen is na de oorlog, wordt op duidelijke wijze verteld door Paul Reuvers en Marc Simons van het virtueel Cryptomuseum in Nederland.



Foto: Enigma (Cryptomuseum)

Subsidie voor bouw Generaal Maczek Memorial

Op 9 juli 2018 hebben delegaties van de Provincie Noord-Brabant en het vfonds een bezoek gebracht aan het Pools Militair Ereveld aan de Ettensebaan in Breda, de plek waar de bouw gepland is van het Memorial. Zij werden daar ontvangen door burgemeester Depla en door bestuursleden van het Memorial en het Generaal Maczek Museum. Zij kwamen niet met lege handen en beide hebben een subsidie van € 500.000,- beschikbaar gesteld voor de realisatie van het Memorial. In combinatie met het bedrag van € 250.000,-, dat eerder al door de Gemeente Breda was aangeboden, is nu zoveel van het totale investeringsbedrag van € 1.500.000,- gezekerd dat het verantwoord is de vervolgstappen te zetten om daadwerkelijk tot de bouw van het Memorial over te gaan.

In het Memorial komt een permanente expositie van het Museum. Bovendien wordt het de thuisbasis van waaruit het Museum haar activiteiten gaat ontplooien.

Graven Veteranen 1e Poolse Pantserdivisie Breda

Op de Begraafplaats Laurentius in Breda zijn een aantal graven van veteranen die dienden tijdens de Tweede Wereldoorlog bij de 1e Poolse Pantserdivisie.
Hun graven liggen naast het ereveld met de Poolse graven.

   

 

Gebruikte bron(nen)
Tekst: Anneke Moerenhout
Foto's: Anneke Moerenhout


Veel Nederlanders hebben nooit een Pool van dichtbij gezien'

Nazaten van Poolse bevrijders storen zich aan het negatieve imago van arbeidsmigranten

Sander van Walsum 24 april 2018 de Volkskrant

Onbekend maakt onbemind. En dat is precies de reden dat veel Nederlanders vooroordelen koesteren tegen Poolse arbeidsmigranten. Zijn we als natie dan vergeten hoe belangrijk de Polen sinds de Tweede Wereldoorlog voor ons zijn geweest?


Poolse Nederlanders van de tweede generatie in Breda. Van links naar rechts: Bozena Rijnhout, Ed Cuber, Frans Ruczynski en Roel Noga. Foto Marcel van den Bergh

Zij heten Roel, Ed, Stan en Frans, ze zijn geboren en getogen in Nederland en zij spreken en dromen dus in de taal van dat land. Toch zijn ze onaangenaam getroffen als oneerbiedig over Poolse arbeidsmigranten wordt gesproken of bericht. Dan worden ze eraan herinnerd dat zij kinderen zijn van Poolse militairen die een belangrijk aandeel hebben gehad in de bevrijding van Nederland, en dat ook zij Polen zijn. ‘Ik voelde mij al thuis in Polen toen ik er voor het eerst kwam’, zegt de in 1955 geboren Roel Noga. ‘Zelfs de geuren die ik er opsnoof, waren vertrouwd, hoewel mijn vader zijn Pool-zijn altijd voor zichzelf heeft gehouden.’

Die Poolse arbeidsmigranten die door veel Nederlanders als bron van overlast worden aangemerkt? Dat zijn dus landgenoten. En over hen wordt vooral negatief gesproken door Nederlanders die nooit een Pool van dichtbij hebben meegemaakt, vermoedt Frans Ruczynski. ‘Iedereen die ooit een beroep op hen heeft gedaan, heeft zich kunnen overtuigen van hun werklust en hun vakkundigheid.’ Als de Polen in Nederland een negatief imago zouden hebben, is dat vooral terug te voeren op de onbekendheid van dat grote land, waarvan veel Nederlanders slechts weten dat het ergens in het oosten ligt.

Zo weet hier vrijwel niemand dat ruim 600 duizend Polen deel uitmaakten van de geallieerde strijdmachten die nazi-Duitsland versloegen. ‘Na de Sovjet-Unie, de Verenigde Staten en Groot-Brittannië was Polen in omvang de vierde geallieerde mogendheid’, doceert Ruczynski. En van de Poolse soldaten die werden ingezet bij de bevrijding van Nederland, wilde ongeveer de helft niet terugkeren naar het onttakelde vaderland dat tot de Russische invloedssfeer ging behoren. Zo wreed is de Poolse geschiedenis: de militairen die Europa hielpen bevrijden, konden niet naar een bevrijd vaderland terugkeren. De bevelhebber van de Poolse tankbrigade, generaal Stanislaw Maczek, werd na zijn overlijden in 1994 (op 102-jarige leeftijd) begraven in Breda, de stad die hij bevrijdde. In Driel en Oosterbeek was generaal Stanislaw Sosabowski, de oprichter van de Eerste Vrije Poolse Parachutistenbrigade, de grote man. In 2006 werd hij postuum met de Militaire Willemsorde onderscheiden.

Mijnwerkers
De Poolse gemeenschap in Nederland bestaat dus bij lange na niet uitsluitend uit arbeidsmigranten en seizoenarbeiders die hier na de openstelling van de Europese arbeidsmarkt in 2004 emplooi hebben gevonden. Al in de negentiende eeuw vestigden zich Poolse mijnwerkers in Limburg – met medeneming van een rijk verenigingsleven. Na de Tweede Wereldoorlog kwamen daar vele duizenden veteranen bij. Die waren weliswaar welkom, maar ontleenden geen privileges aan hun oorlogsverleden. Want die oorlog, daar hadden de Nederlanders het na een paar jaar niet meer over.

Voor de veteranen was Nederland het eindstation van omzwervingen die vaak al in 1939, na de bezetting van Polen door nazi-Duitsland en de Sovjet-Unie, waren begonnen. Zo werd de familie van de 70-jarige sociaal geograaf Stanislaw (Stan) Czerski door de Russen gedeporteerd van Lemberg, het huidige Lviv (Oekraïne), naar een Siberisch werkkamp. Van het transport herinnerde Czerski’s vader zich naderhand vooral de twee Jack Russels van de familie ‘die achter de vrachtwagen aanrenden tot zij niet meer konden’.

In 1941, nadat de Sovjet-Unie was binnengevallen door nazi-Duitsland, kreeg Czerski senior toestemming van de Russen om zich bij het Poolse leger in Engeland te voegen. In het najaar van 1944, tijdens de Slag om Arnhem, nam hij deel aan de gevechten rondom Driel. Na de oorlog was de vraag wat zijn nieuwe vaderland zou worden. Terugkeer naar Polen was uitgesloten omdat zijn geboortestreek was ingelijfd door de Sovjet-Unie. Engeland viel, aldus zijn zoon, mede af ‘omdat het eten er zo verschrikkelijk was’. Nederland bleef als optie over.

n december 1946 nam hij met een aantal landgenoten zijn intrek in een pension aan de Nieuwegracht in Utrecht. Enkele weken later, tijdens een kerstbal, ontmoette hij zijn latere echtgenote, telg uit een Utrechtse familie van strijdbare sociaaldemocraten.

Vereenzelviging
Czerski senior is zich altijd Pool blijven voelen maar ging zich met het vorderen der jaren ook steeds meer met Nederland vereenzelvigen, en nam in 1961 de Nederlandse nationaliteit aan. Hij vond werk bij Werkspoor in Utrecht, was later betrokken bij de aanleg van het landelijk aardgasstelsel. Hij volgde – op eigen kosten – taal- en andere cursussen die door de vakbond NVV werden aangeboden. ‘Met zoveel succes dat de mensen in Limburg dachten dat hij uit Friesland kwam, en de mensen in Friesland dachten dat hij uit Limburg kwam.’ Hij bereikte een zekere welstand maar bleef zich altijd bewust van zijn verleden als nieuwkomer. ‘Thuis nodigde hij geregeld zogenoemde gastarbeiders uit. Hij voelde zich verwant met hen.’

Ook de vader van Ed Cuber (1946) kwam na een ballingschap in Siberië in Nederland terecht. ‘Hij droomde van een boterham met suiker’, zegt Cuber. ‘Meer heb ik hem niet horen vertellen over zijn tijd in Siberië.’ Als zoon van een Poolse vader en een Nederlandse moeder – de gangbare constellatie – voelde Ed Cuber zich niet zo sterk verbonden met de Poolse gemeenschap in Breda. Dat hing, zegt hij, ook samen met ‘de irritaties over en weer’ tussen de zogenoemde vrije Polen die de communistische regering in Warschau niet erkenden en degenen die dat wel deden.

‘Tussen die twee groepen heerste veel naijver’, herinnert ook Roel Noga zich. ‘Ze roddelden naar hartenlust over elkaar. Zo van: ‘hij zegt wel dat hij academicus is, maar ik weet wel beter.’ Die animositeit nam af naarmate de openheid van Polen toenam. ‘Vanaf 1959 kon mijn vader, die een aanhanger was van de vrije Poolse regering in ballingschap, weer naar Polen reizen. Dan ging hij het heimwee naar vroeger delen met zijn familie. Op de heenweg werd de auto volgestouwd met spullen die in Polen schaars waren, tot een ijskast aan toe. Op de terugweg nam hij antiek, kristal en serviezen mee.’


Bijverdienen
Al ver voor de val van de communistische regimes kwam een bescheiden arbeidsmigratie van Polen naar Nederland op gang. Zo reisde Bozena Rijnhout, die in Polen werkzaam was als financieel manager van een casino, in 1981 naar Nederland ‘om wat bij te verdienen’ – met de uitdrukkelijke bedoeling om na een maand of drie weer terug te keren, ‘want ik voelde mij niet onderdrukt in Polen’.

De staat van beleg die later dat jaar in Polen werd uitgeroepen, doorkruiste dit voornemen. ‘Alle Polen die op dat moment met een tijdelijke verblijfsvergunning in Nederland waren, mochten blijven. Binnen twee weken had ik een werkvergunning.’ Niet lang daarna ontmoette zij haar huidige man, een Nederlandse beroepsmilitair. ‘Tijdens het carnaval. Daar begint bijna elke relatie in het Zuiden.’ Inmiddels heeft ook hij ‘een Pools hart’.

Door de komst van arbeidsmigranten is de vergrijzing van de Poolse gemeenschap gestuit. Bij de zondagse mis zijn tegenwoordig zeker weer 300 Polen aanwezig. Nieuwe en oude Polen treffen elkaar ook binnen de drie Poolse verenigingen die Breda telt en binnen de vrijwilligersorganisatie die het Generaal Maczek Museum draaiende houdt. ‘Van de vijftig vrijwilligers zijn er negen nieuwkomers, en vijftien Polen van de tweede generatie’, zegt Frans Ruczynski, voorzitter van het museum. ‘De overige 26 zijn gewone Nederlanders.’

Parade
‘Nu de Poolse gemeenschap weer zo groot is, willen oude en nieuwe Polen de Nederlanders iets van hun cultuur laten zien’, zegt Bozena Rijnhout. ‘Zeker nu er geregeld negatief wordt bericht over de nationalistische regering in Warschau. Je merkt gewoon dat de laatste tijd anders over Polen wordt gesproken. Om te laten zien dat Polen meer is dan zijn regering, willen we volgend jaar op 29 oktober heel Breda betrekken bij de viering van de 75ste verjaardag van de bevrijding van de stad. We gaan een parade houden op de Grote Markt en we laten grote Poolse artiesten optreden. Daar komen meer contacten tussen Polen en Nederlanders uit voort dan uit een herdenking van twee uur in de stromende regen.’

Frans Ruczynski hoopt dat bij die gelegenheid ook het Generaal Maczek Memorial, het nieuwe onderkomen van het Maczek Museum, kan worden geopend – een fraai paviljoen aan de rand van het Pools Militair Ereveld. ‘Deze maand moet 70 procent van het benodigde budget binnen zijn. Als dat lukt, kunnen we snel gaan bouwen en krijgt generaal Maczek het monument dat er allang had moeten zijn.’ Er mogen dan veel meer nieuwkomers zijn dan nazaten van Poolse oorlogsveteranen, voor allen is de Tweede Wereldoorlog de kern van het collectief bewustzijn.

Poolse migranten zijn steeds vaker van plan in Nederland te blijven
De Poolse arbeidsmigranten in Nederland hebben relatief weinig contact met autochtone Nederlanders, trouwen overwegend in eigen kring, werken harder dan andere werknemers tegen een lager inkomen, leven vaak in armoede, maar oordelen toch positief over Nederland,  en zijn ook steeds vaker van plan om hier te blijven wonen.

Aanvullingen en verbeteringen
In dit artikel staat dat generaal Stanislaw Maczek commandant was van een brigade. Dat klopt niet, hij was commandant van de Eerste Poolse Pantserdivisie. De Militaire Willemsorde is uitgereikt aan de Eerste Poolse Parachutistenbrigade als geheel, en niet aan haar oprichter, generaal Stanislaw en Sosabowski. Die kreeg postuum de Bronzen Leeuw.


Poolse Nederlanders van de tweede generatie in Breda. Van links naar rechts: Frans Ruczynski, Bozena Rijnhout, Ed Cuber en Roel Noga. Foto Marcel van den Bergh



Heilige Jubileum Mis en festiviteiten ter gelegenheid van 25 jarig priesterschap Pater Sławomir Klim
zaterdag 30 juni 2018

Pater Sławomir Klim, pastoor van de plaatselijke Poolse parochie, en Erekapelaan van Federatie van Organisaties van Poolse Pantsersoldaten vierde zijn 25 jarige jubileum van het priesterschap. Door zijn pastoraalwerk in Polen, Spanje en Duitsland leidde God hem naar Breda. Op 1 november 2009 op verzoek van de toenmalige bisschop van Breda, monseigneur van den Hende en de religieuze autoriteiten van de patersorde begon pater Sławomir zijn pastoraalwerk met Poolse parochianen uit Noord Brabant. Dit prachtige jubileum werd in Breda op zaterdag 30 juni gevierd. De ceremonie begon met de Heilige Mis. Pater Klim ging voor samen met zijn oversten, ordebroeders en de pastoor van de Nederlandse Heilige Familie Parochie uit Breda. De viering werd bijgewoond door de naaste familie van de priester, moeder Anna en zijn zus Barbara en een grote groep trouwe vrienden uit Polen, België, Duitsland en Nederland.Na de Heilige Mis vond een prachtig ontmoeting plaats, georganiseerd door het bestuur van de parochie in samenwerking met verkennersgroep dat opgericht is door de Jubilaris. Er waren veel verrassingen:  speciaal toegewijde muziekstukken en geschenken waar onder een charmante collage gegeven door de paters uit de Ordebroeders. De eregast was de heer Roman Figiel Ere soldaat van generaal Maczek.
De Pastoor werkt met enthousiasme, bijdrage en toewijding aan “zijn” parochie. Uit zijn initiatief ontstond in Breda een Poolse school, een bloeiende scoutingsgroep en het aantal parochianen groeit voortdurend wat onmiskenbaar is dankzij de priester. In bijna 9 jaar van zijn pastoraalwerk deden meer dan 600 kinderen mee aan hen Eerst Heilige Communie en onlangs zelfs degenen die door de pastoor 9 jaar geleden werden gedoopt.  
Al vele jaren volg pater Sławomir zijn grote passie: om de naam van de 1e Poolse Pantserdivisie onder leiding van generaal Stanislaw Maczek in ere te houden, vooral de laatste rustplaats van generaal St. Maczek en zijn soldaten bezocht hij vaak.
Voor zijn inspanningen om de Poolse geschiedenis en tradities te bevorderen, werd pastoor Klim onderscheiden  met het Cavalry Cross van de Orde Polonia Restituta, gouden medaille van het Poolse leger en de medaille "Pro Patria".
Nogmaals feliciteren wij pater Klim en wensen hem welzijn, succes en kracht toe in dienst van God en de Poolse gemeenschap in Breda voor vele, vele jaren in goede gezondheid en met Gods zegen.

INSTALLATIE PATER SLAWOMIR KLIM TOT PASTOOR VAN DE POOLSE PAROCHIE VAN DE HEILIGE MAXIMILIAAN KOLBE
Op palmzondag 28 maart 2010 heeft bisschop Van den Hende de eucharistie gevierd met gelovigen van de Poolse parochie in het bisdom van Breda. Op 1 november 2009 ging de nieuwe St. Maxiliaan Kolbeparochie van start (zie het bericht op deze site ‘Oprichting Poolse parochie: ‘Parochie van de Heilige Maximiliaan Kolbe’ van 16 december 2009). De Poolse parochie is een zogeheten ‘personele parochie’. Tot de parochie behoren katholieken die de Poolse taal spreken en hun verwanten die zich gevestigd hebben in het bisdom van Breda. Vandaag heeft mgr. Van den Hende de installatie verricht van pater Slawomir Klim tot pastoor van de parochie voor poolssprekende gelovigen in het bisdom van Breda. Na een korte homilie van de bisschop sprak pater Klim – met de hand op het heilige Schrift – de geloofsbelijdenis uit en de eed van trouw. De bisschop zegende de nieuwe pastoor en zijn pastorale arbeid.

De eucharistie en installatie vonden plaats in de St. Laurentiuskerk in Breda (Ginneken). Na overleg met het bestuur van de Jeruzalemparochie en op verzoek van de St. Maximiliaan Kolbe parochie heeft de bisschop de St. Laurentiuskerk aangewezen om iedere zondag (9.15 uur) de eucharistie te vieren in de Poolse taal. Aan het einde van de eucharistie sprak pastoraal werkster mw. M. van Oorschot-van Overveld namens de Jeruzalemparochie een woord van welkom tot de Poolse geloofsgemeenschap. Zij ontstreepte haar woorden met het overhandigen van een kaars aan pater Klim. Naast de wekelijkse eucharistie in de St. Laurentiuskerk, zullen ook elders in het bisdom van Breda op geregelde tijden vieringen in het Pools worden gehouden onder verantwoordelijkheid van pastoor Slawomir Klim van de St. Maximiliaan Kolbeparochie.

Zondag 17 april om 9.15 nemen de dames deel aan Heilige Mis in de Laurentiuskerk op Ginnekenweg 333. De mis gaat de bisschop van Breda zijne excellentie Jan Liesen celebreren, assistentie zal verlenen pastoor Slawomir Klim, van de Poolse Maximilian Kolbe Parochie in Breda, erekapelaan van de Federatie van de Poolse Pantserdivisie. Na de mis rond 10.30 worden bloemen gelegd op het Pools militair ereveld Ginneken, gelegen aan de Vogelenzanglaan. Daarna rond 11.30 worden op het graf van Generaal Maczek op het Pools Militair ereveld aan de Ettensebaan bloemen gelegd.

16 april 2016 was de eerste Poolse kerkdienst, zaterdagavond werd deze druk bezocht in Koewacht. Meer dan 100 polen kwamen op de dienst af, veel meer dan verwacht werd. De dienst werd geleid door priester Slawomir Klim, van de Poolse parochie van Breda.
Het kerkbestuur ontdekte dat er behoefte was aan een Pools gesproken dienst, dus werd deze dienst georganiseerd. Vanwege de populariteit van de dienst wordt de komende vier maanden iedere maand een Poolse kerkdienst in de Rooms-Katholieke kerk van Koewacht gehouden.

Vrijdagavond 12 december 2014 hebben Poolse kinderen uit Breda en omgeving,waaronder de scoutinggroep die de naam van de 1e Poolse Pantserdivisie draagt, een bezoek gebracht aan het Generaal Maczek Museum in Breda. De avond is tot stand gekomen dankzij de toestemming van het bestuur van het generaal Maczekmuseum en insamenwerking met stichting Serce Polski en het bestuur van de Poolse Parochie in Breda.
Voor de Kerstpakketen voor de kinderen zorgde het bestuur van de Poolse parochie, met speciale dank aan Pastoor Slawomir Klim.



   

Hieronder enkele beelden van de H.Jubileum Mis, verdere festiviteiten ter gelegenheid van het 25 jarig priesterschap







   


Het Generaal Maczek Memorial weer een flinke stap dichterbij.



Op maandag 9 juli hebben de provincie Noord- Brabant en het vfonds tijdens het werkbezoek aan het Pools Militair Ereveld in Breda bekend gemaakt dat het bestuur van het Generaal Maczek Memorial subsidie krijgt voor het realiseren van het Generaal Maczek Memorial aan de Ettensebaan in Breda. In het Generaal Maczek Memorial komt de permanente tentoonstelling van het Generaal Maczek Museum. In totaal wordt er € 1.000.000 beschikbaar gesteld. “Met de bijdragen van de Provincie Noord-Brabant en het vfonds is de realisatie van het Generaal Maczek Memorial weer een hele stap dichterbij gekomen”, aldus Willem Krzeszewski, voorzitter van het Generaal Maczek Memorial.

De besturen van het Generaal Maczek Memorial en het Generaal Maczek Museum zijn zeer blij met de toekenning van de subsidies. Voor de heer Frans Ruczynski, voorzitter van het Generaal Maczek Museum een belangrijk moment. De voor het Generaal Maczek Museum zo gewenste vaste locatie komt daarmee steeds dichterbij. Het Generaal Maczek Memorial wordt de thuisbasis van waaruit het Generaal Maczek Museum haar activiteiten gaat ontplooien.

Om het Generaal Maczek Memorial te realiseren is er een investeringsbedrag nodig van ruim € 1.500.000 (exclusief alle voorbereidingskosten). De gemeente Breda heeft in 2017 reeds een bedrag beschikbaar gesteld van € 200.000 om alle voorbereidingen te kunnen doen. Daarvoor is onder andere een voorlopig en definitief ontwerp gemaakt. Eind 2017 zijn op basis van het ontwerp voor het Generaal Maczek Memorial subsidieaanvragen ingediend bij zowel de provincie Noord-Brabant als bij het vfonds. Aan beide partijen is gevraagd om een subsidie van € 500.000.

Op maandag 9 juli heeft een delegatie van het vfonds, bestaande uit de heren Ton Heerts, secretaris van de Raad van Bestuur van het vfonds en de heer Michiel van Hattem, directeur van het Bureau van het vfonds, een werkbezoek gebracht aan het oorlogsmuseum Overloon, Nationaal Monument Kamp Vught en de locatie van het toekomstige Generaal Maczek Memorial aan de Ettensebaan te Breda. Dit werkbezoek stond in het teken van de subsidieaanvragen die zijn ingediend voor het versterken van de museale infrastructuur voor WO-II erfgoed in Brabant. Namens de provincie Noord-Brabant was Henri Swinkels, gedeputeerde voor Leefbaarheid en Cultuur aanwezig. De delegatie werd welkom geheten voor burgemeester Paul Depla van Breda.

Na een korte toelichting door vertegenwoordigers van het Generaal Maczek Memorial en het Generaal Maczek Museum, zijn de aanwezigen in de gelegenheid gesteld de maquette van het te realiseren Generaal Maczek Memorial te bekijken, alsmede de korte film die een toelichting geeft op het ontwerp voor het Generaal Maczek Memorial.

Na afloop van het werkbezoek hebben de Provincie Noord-Brabant en vfonds in een gezamenlijke verklaring bekend gemaakt dat het Generaal Maczek Memorial in totaal € 1.000.000 subsidie mag ontvangen voor het realiseren van het Generaal Maczek Memorial. Gedeputeerde Henri Swinkels roemde de samenwerking tussen de partners van Brabant Remembers. “Ik ben blij dat we voor het Generaal Maczek Memorial, samen met het vfonds nu concreet iets kunnen betekenen en ik hoop dat dit ook anderen zal inspireren dit mooie initiatief te ondersteunen”, aldus Swinkels.

Namens de gemeente Breda reageerde burgemeester Depla, “Het is fijn te constateren dat ook de Provincie Noord-Brabant en het vfonds het belang van deze ontwikkeling hebben onderkent en de subsidieaanvragen van het Generaal Maczek Memorial hebben toegekend”,

Nu bekend is gemaakt dat de provincie Noord-Brabant en het vfonds de subsidies hebben toegekend, kunnen de vervolgstappen worden gezet om daadwerkelijk tot de bouw van het Generaal Maczek Memorial over te gaan. Willem Krzeszewski, voorzitter, geeft aan dat alles erop gericht is om de opening in oktober 2019 te laten plaatsvinden.

Voor die tijd dient er nog veel te gebeuren. Het ontwerp kan nu worden afgerond, het overleg over de omgevingsvergunning worden gestart en niet onbelangrijk, het bestuur van het Generaal Maczek Memorial kan direct na de zomervakantie beginnen om via publieksacties de ontbrekende middelen nog bij elkaar te krijgen. “De steun van het publiek, bedrijven en organisaties hebben we nog hard nodig om alle benodigde middelen bij elkaar te brengen”, aldus Krzeszewski.

Zo kunnen alle gemeenten in Nederland en België, die bevrijd zijn door de Poolse militairen, een verzoek verwachten om een symbolisch steentje bij te dragen aan de bouw van het Generaal Memorial. In september 2018 zal gestart worden met gerichte publieksacties.


Het Generaal Maczek Memorial wordt gerealiseerd naast het Pools Militair Ereveld in Breda en wordt met een permanente tentoonstelling de thuisbasis voor het Generaal Maczek Museum. Het Generaal Maczek Memorial komt tot stand in goede samenwerking tussen de stichting Generaal Maczek Memorial, de stichting Generaal Maczek Museum en de vereniging 1e Poolse Pantserdivisie Nederland. Voor nadere informatie kunt u contact opnemen met mevrouw Mary Heessels, secretaris comité Fondsenwerving Generaal Maczek Memorial. Voor vragen kunt u hier terecht op onze Contactpagina
 
    Vereniging 1e Poolse Pantserdivisie Nederland  © 2002-2019                                                                                  Website X5 Evolution 12
Copyright 2016. All rights reserved.
Terug naar de inhoud | Terug naar het hoofdmenu