Terug naar programma                                                                                                                                                   Naar foto album

Battle-field-Tour

BREDA - Twee weken na de jaarlijkse herdenking van de bevrijding van Breda door de 1e Poolse pantserdivisie, was de stad gisteren opnieuw het decor van een indrukwekkende, grootscheepse herdenkingsceremonie.

Een 150-koppig, overwegend Pools gezelschap, onder wie 85 militairen, maakt deze dagen een 'battlefieldtour' langs alle Poolse slagvelden van de Tweede Wereldoorlog. Vanaf Normandië wordt het spoor van de voor Breda zo belangrijke Pantserbrigade gevolgd. De met veel plechtigheden gelardeerde toernee geschiedt ter herinnering aan het feit dat Polen op 11 november 1918 na meer dan honderd jaar bezetting weer zelfstandig werd. Op diezelfde dag capituleerden de Duitsers in de Eerste Wereldoorlog in het Noord-Franse Compiègne. Onder de gasten bevonden zich gisteren veel hoogwaardigheidsbekleders, maar een speciale plek was er voor Alfons Raichert (83), de laatst overgebleven Poolse veteraan. Een stuk levende geschiedenis dat zich aan het Generaal Maczek-museum in Breda heeft verbonden. In dat museum maakten vooral het vaandel en het uniform van Generaal Stanislaw Wladislaw Maczek, onder wiens aanvoering de 1e Poolse Pantserdivisie Breda bevrijdde, veel indruk op de Polen. Maczek's stoffelijke resten zijn na zijn overlijden op 102-jarige leeftijd op zijn nadrukkelijke verzoek bijgezet tussen zijn 'mannen', op de Poolse erebegraafplaats aan de Ettensebaan. Daar voerde een groot aantal sprekers het woord en vuurde een erepeloton een reeks saluutschoten af ter nagedachtenis aan hun gesneuvelde landgenoten. Na vertrek kleurde het ereveld rood-wit dankzij alle kransen en bloemen.

 Geachte aanwezigen,

Namens de Vereniging 1^e Poolse Pantserdivisie Nederland heet ik u van harte welkom op deze speciale herdenking die voor u is   georganiseerd ter nagedachtenis van de Poolse militairen die tijdens de bevrijding van Breda en overige delen van Nederland zijn gesneuveld.

Enkele weken geleden stonden hier ruim 400 mensen die luisterden naar de toespraak van de Ambassadeur van Polen en de Burgemeester van de gemeente Breda voor de jaarlijkse herdenking van de bevrijding van de stad Breda op 29 oktober 1944.Het doet ons goed als vereniging zijnde dat de belangstelling na 64 jaar nog altijd overweldigend is, om de gesneuvelde Poolse Militairen van o.a. de 1^e Poolse Pantserdivisie van generaal Maczek en de vliegers van de Poolse eenheden bij RAF te eren.

Zij die sneuvelden voor uwe en onze vrijheid mogen wij nooit vergeten. Wij als tweede generatie, kinderen van Poolse oud-strijders, vinden het dan ook een morele verplichting om voor onze vaders en hun kameraden de herdenkingen op deze Poolse ere begraafplaats in lengte van jaren in stand te houden.

 Geachte aanwezigen

U staat hier op de Poolse Militaire erebegraafplaats aan de Ettensebaan te Breda. Deze begraafplaats is officieel geopend juli 1963, het heeft dus bijna 20 jaar geduurd voordat deze begraafplaats tot stand is gekomen  en telde toen 151 graven. De bedoeling was  om alle Poolse oorlogsgraven uit heel Nederland in Breda te concentreren. Dat is maar gedeeltelijk gelukt, het Ereveld werd maar half zo groot als de oorspronkelijke planning. Er zouden vier vakken komen maar het werden er maar twee. Verplaatsing van de Poolse oorlogsgraven uit Oosterhout,Ginneken, Alphen en Axel bleek onbespreekbaar met de plaatselijke bevolking. Dat is de reden dat op het Poolse Ereveld maar enkele slachtoffers liggen die bij de bevrijding van Breda het leven verloren. Hoewel de meeste gesneuvelden op dit Ereveld tot de 1^e Poolse Pantserdivisie behoorden,  vinden we er ook de graven van enkele Poolse vliegtuigbemanningen. U kunt dat zien aan det kruizen,want daar is het embleem van de 1^e Poolse Pantserdivisie of de Poolse adelaar op aangebracht.

Verder treffen we er het graf aan van één Poolse parachutist die diende onder generaal Sosabowski. Een zeer merkwaardig graf is van een Poolse militair die in 1919, als geïnterneerde militair, in Oldebroek overleed. Op de eerste rij rechts zijn de eerste vijf graven afkomstig van de Amerikaanse Begraafplaats te Margraten. Deze Polen kwamen om in Duitsland. Omdat De Amerikanen alleen graven van landgenoten in Margraten wensten te verzorgen werden deze Poolse graven naar elders verbannen!Ook  de Commandant van de eerste Poolse Pantserdivisie Generaal Stanilaw Maczek heeft hier zijn laatste rusplaats gevonden. Hij had een persoonlijke wens om te midden van zijn militairen begraven te worden op de Poolse Militaire erebegraafplaats te Breda.Zijn Laatste wens is door de Burgemeester van Breda destijds gehonoreerd en zodoende is hij op deze plaats op 23 december 1994 met grootte  militaire eer begraven.

Op 25 oktober 2003 werden hier vijf gesneuvelden vliegeniers in een graf begraven. Zij waren ingedeeld bij de Polish R.A.F. Hun lichamen zijn herbegraven, toen wrakstukken van hun vliegtuigen zijn gevonden rond het IJsselmeer in midden Nederland. Op verzoek van hun nabestaanden hebben zij hun laatste rustplaats gevonden hier aan de Ettensebaan te Breda. Zo is het huidige ereveld ontstaan. Nu telt het 157 graven waar in 161 militairen zijn begraven.

De Oorlogsgravenstichting te Den Haag is in opdracht van de Nederlandse Regering verantwoordelijk voor het beheer van het Ereveld. Het tuinonderhoud wordt op verzoek van de Oorlogsgravenstichting met veel zorg uitgevoerd door de Gemeente Breda. De vereniging eerste Poolse Pantserdivisie Nederland heeft de traditie van herdenken hier op deze begraafplaats overgenomen van de eerst generatie Poolse oud-strijders en hopen nog in lengte van jaren de herdenking te mogen houden hier aan de Ettensebaan in het bij zijn van onze Poolse oud-strijders.

 Ik dank u voor Uw aandacht.

Szanowni Państwo,

W imieniu Stowarzyszenia 1-szej Polskiej Dywizji Pancernej Niderlandy witam Państwa bardzo serdecznie na tej ceremonii dla uczczenia pamięci specjalniedla Państwa zorganizowanej, dla upamietnienia polskich żołnierzy, którzy poleglpodczas wyzwalania Bredy oraz innych części Królestwa Niderlandów.Kilka tygodni temu stało tutaj ponad 400 osób, które słuchały przemówień Ambasadora Rzeczypospolitej Polskiej oraz Burmistrza Gminy Breda wyglaszanych z okazji corocznych obchodów dla uczczenia pamięci wyzwolenia miasta Breda w dniu 29 października 1944 roku.

Cieszymy się bardzo jako Stowarzyszenie, że ciągle jeszcze po 64 latach zainteresowanie jest ciągle olbrzymie aby oddawać cześć poległym polskimżołnierzom między innymi z 1-szej Polskiej Dywizji Pancernej generała Maczka oraz lotników z polskich jednostek w RAF – Królewskich Sił Powietrznych Wielkiej Brytanii.Nie możemy nigdy zapomniec o tych co polegli „Za Waszą i naszą wolność” My, jako druga generacja,  dzieci polskich kombatantów, traktujemy jako moralny obowiązek, to aby dla naszych ojców i ich kolegów organizować ceremonie dla uczczenia pamięci w ciągu szeregu następnych lat.

 Szanowni Panstwo,

Stoicie Państwo tutaj na Polskim Honorowym Cmentarzu Wojskowym przy Ettensebaan w Bredzie.Cmentarz ten został oficjalnie otwarty w lipcu 1963 roku. Trwało więc ponad 20 lat zanim powstał ten cmentarz. Wtedy byłotutaj 151 mogił. Zamierzano właściwie przenieść do Bredy szczątki wszystkich Polaków spoczywające w grobach wojennych znajdujących się na terenie całej Holandii. To udało się tylko w części zrealizować i Cmentarz Honorowy powstał tylko w połowie planowanej wielkości. Planowano także powstanie czterech kwater ale powstały tylko dwie.Przemieszczenie szczątków Polaków z grobów wojennych z Oosterhout, Ginneken, Alphen i Axel nie było możliwe ze względu na sprzeciwmiejscowej ludności. Jest to powodem tego, że na Cmentarzu Honorowym pochowano tylkokilkadziesiąt ofiar, które poległy przy wyzwalaniu Bredy.

Chociaż większość tu pochowanych przynależało do Pierwszej Polskiej Dywizji Pancernej to znaleźć tutaj można także groby członków kilku polskich załóg samolotowych. Widać to po krzyżu na którym znajduje się znak Pierwszej Polskiej DywizjiPancernej lub polski orzeł. Następnie można znaleźć tu grób jednego polskiego spadochroniarza, który służył pod dowództwem generala Sosabowskiego. Godnym uwagi jest grób polskiego żołnierza, ktory zmarł w 1919 roku w miejscowości Oldenbroek, jako żołnierz internowany. Pierwsze pięć grobów, w pierwszym rzędzie po prawej stronie,zostały przeniesione z amerykańskiego cmentarza w Margraten. Polacy ci polegli na terenie Niemiec. Ponieważ Amerykanie życzyli sobie na cmentarzu w Margraten troszczyć się tylko groby swoich rodaków, zostały groby Polaków stamtąd przeniesione!

Także tutaj znalazł swoje ostatnie miejsce spoczynku dowódca 1-szej Polskiej Dywizji Pancernej generał Stanisław Maczek.Jego ostatnim osobistym życzeniem było spocząć między swoimi żołnierzami na Polskim Honorowym Cmentarzu Wojskowym przy Ettenseweg w Bredzie.Jego ostatnie życzenie zostało uhoronowane przez ówczesnego burmistrza miasta Breda i został on w tym miejscu pochowany z wielkimi honorami wojskowymi w dniu 23 grudnia 1994 roku. W dniu 25 pazdziernika 2003 roku, pochowano tu w jednej mogile pięciupoległych lotników.Służyli oni w polskich oddziałach RAF-u.Ich ciała zostały tutaj pochowane, kiedy szczątki ich samolotu zostały odnalezione w jeziorze Ijsselmeer w środku Holandii.Na prośbę ich rodzin znaleźli oni tutaj na cmentarzu przy Ettensebaanswoje ostatnie miejsce spoczynku.

Tak powstał dzisiejszy Cmentarz Honorowy. Obecnie znajduje się tutaj 157 mogił gdzie spoczywa 161 żołnierzy.Fundacja Opiekująca się Grobami Wojennymi w Hadze jest z polecenia Holenderskiego Rządu odpowiedzialna za zarządzanie tym Cmentarzem Honorowym. Gmina Breda troszczy się o wygląd estetyczny cmentarza z polecenia Fundacji Opiekującej się Grobami Wojennymi.Stowarzyszenie 1-szej Polskiej Dywizji Pancernej Niderlandy przejęło tradycję organizowania tutaj ceremonii dla uczczenia pamięci poleglych od pierwszego pokolenia polskich kombatantów i ma nadzieję organizować je jeszcze przez szereg następnych lat tutaj przy Ettensebaan w obecności polskich weteranów.

 Dziekuję Państwu za uwagę.