Terug naar Historische Archief                                                                                                                        Verschenen 4e kwartaal 2008

 
Diversen historische artikelen.

De sportieve historie van AZVV

Door Rinus Scheele

Op 1 september 1949 werd in Axel de voetbalclub AZVV (Axelse Zaterdag Voetbal Vereniging) opgericht. De club ontstond uit het toenmalige "Nesia", een volksclub uit de Weststraat. Als clubkleuren werden rood en wit gekozen als hommage aan de Poolse bevrijders.

AZVV startte in de 2^e klasse onderafdeling en er werd gespeeld op het concoursterrein aan de huidige Sportlaan. Aan het eind van het seizoen 1954/1955 promoveerde de club naar de 1^e klasse. Via een versterkte promotie bereikt AZVV in het seizoen 1957/1958 de 4^e klas Zuid 1 van de KNVB. AZVV verhuist in dat jaar naar de Polenstraat/Buitenweg om daar te voetballen.

De inval

Op 1 september 1939 vielen meer dan een miljoen Duitse soldaten Polen binnen, terwijl de Russen vanuit het oosten het land binnenvielen. Warschau capituleerde na een ongelijke strijd op 17 september en hierna werd Polen onder de twee agressors verdeeld. Ook in Polen werden vele joden gedeporteerd en naar concentratiekampen gebracht, o.a. Auschwitz, Treblinka, Majdanek en Sobibor. In 1943 brak er een grote opstand uit in het getto van Warschau. En Warschau zelf kwam in 1944 in opstand. Uiteindelijk zijn er zes miljoen Polen omgekomen in de Tweede Wereldoorlog en 70% van het cultuurbezit werd verwoest. Op 17 januari 1945 werd Polen van de Duitsers bevrijd.
Bij de Conferentie van Jalta werden de nieuwe grenzen van Polen vastgelegd; de Oder-Neisse-linie en de Curzon-lijn. Bijna de helft van het Poolse grondgebied moest echter afgegeven worden aan de toenmalige Sovjet-Unie en in ruil daarvoor werd Polen als het ware naar het westen geschoven. De communistische partij nam, in nauwe samenwerking met het Sovjetleger, de macht al snel in handen, mede door frauduleuze verkiezingen in 1947. Bovendien namen zij alle belangrijke posities in en werd het land onder controle gehouden door een uitgebreid politieapparaat. De communisten wilden een maatschappij naar Russisch voorbeeld en na de grondwetswijziging in 1952 werd alle macht geconcentreerd in de communistische partij. De bevolking heeft zich altijd verzet tegen deze situatie die nog verergerd werd door de economische situatie met lage lonen en slechte werkomstandigheden.
Dit leidde onvermijdelijk tot stakingen die echter met veel geweld werden onderdrukt. De situatie werd pas wat beter na de dood van Bierut, de eerste communistische president. En na de beroemde anti-Stalin toespraak van president Chroetsjow van de Sovjet-Unie. Bierut werd opgevolgd door Gomułka de nieuwe secretaris-generaal van de communistische partij. In 1959 lukte het hem om de stalinisten uit de regering en de partij te stoten, maar bleef toch volledig gebonden aan het beleid en de beslissingen uit Moskou.

                                                                                   Gomulka                                                                                    Chroetsjow

De invasie van Polen
 

Op 1 september 1939 vielen de Duitsers zonder enige waarschuwing Polen binnen. Het meest vernietigende, gruwelijkste en duurste conflict uit de geschiedenis was daarmee onvermijdelijk.
 
Groot-Brittannië en Frankrijk verklaarden de nazi's twee dagen later de oorlog; Australië, Nieuw-Zeeland, India en Canada sloten zich aan. De Verenigde Staten en Ierland bleven neutraal.
 
Het Molotov-von Ribbentrop-pact dat in augustus 1939 was opgesteld, moest Hitler garanderen dat de Russen niet tussenbeide zouden komen. Rusland volgde echter het voorbeeld van de nazi's en viel Polen nog dezelfde maand vanuit het oosten binnen. Polen werd eenvoudigweg opgedeeld tussen beide grootmachten.
 
Aanvankelijk wilden de nazi's de voormalige Duitse provincies heroveren die na de Eerste Wereldoorlog aan Polen waren toegewezen in het Verdrag van Versailles. De sinistere ambities van de nazi's bleken echter al snel veel verder te reiken.
 
Na de val van Polen marcheerden de Duitsers Denemarken en Noorwegen binnen, terwijl het Rode Leger zijn pijlen op Finland richtte. In West-Europa bleef het angstwekkend stil.
 
Deze periode wordt wel aangeduid als de 'Phoney War', de gekke oorlog, omdat de geallieerden de asmogendheden geen strobreed in de weg legden - de enige militaire schermutselingen speelden zich op zee af. In werkelijkheid hadden Groot-Brittannië en Frankrijk tijd nodig om zich voor te bereiden op een oorlog op alle fronten.
 
Aan de betrekkelijke rust kwam abrupt een einde toen Duitsland op 10 mei 1940 België, Nederland en Luxemburg binnenviel.

Lancaster geborgen

Dit vliegtuig nam in de nacht van 12 op 13 juni 1944 met 285 andere bommenwerpers deel aan een bombardement op onder meer Gelsenkirchen in het Duitse Roergebied. Van het Poolse 300 squadron namen drie vliegtuigen aan het bombardement deel. Deze Lancasters vertrokken omstreeks 23.20 vanaf de basis Faldingworth, Engeland.
Die nacht verloor het squadron negentien bemanningsleden en drie van haar toestellen.
Op de terugweg naar de veilige thuishaven werd de Lancaster DV 286 boven het IJsselmeer neergehaald door een Duits jachtvliegtuig.
Pilot/Officer Boguslaw Morski en Feliks Bladowski sprongen uit de brandende Lancaster. Het lichaam van Bladowski spoelde enkele dagen later aan in de buurt van Wijdenes, terwijl Morski uit het water werd gered door twee vissers.

MEDAL KAMPANII NORMANDZKIEJ

Żagański regionalista Wojciech Raj zaprojektował medal rocznicowy pod nazwą „60-lecie Kampanii Normandzkiej 1 Dywizji Pancernej”
  

W tym roku obchodzimy 60 rocznicę tej tak istotnej kampanii w dziejach 1 Dywizji

Pancernej. Medal będzie drobnym wkładem Żagania do jubileuszowych obchodów. „Wielu wspaniałych ludzi odchodzi na wieczną wartę. Trzeba zachować pamięć o ich dokonaniach i tamtych wojennych latach. Następne okrągłe rocznice, to będą raczej tylko sesje naukowe” – oznajmił Wojciech Raj, projektant medalu. Pan Wojtek 30 lat temu, będąc słuchaczem Wojskowej Akademii Technicznej, przeczytał książkę Franciszka Skibińskiego pt. „Pierwsza Pancerna”, która utkwiła mu w pamięci. Wiele lat później, już jako osoba cywilna, zaczął zajmować się projektowaniem map i planów. Projektowaniem medali zaczął interesować się w 2002 r., na okoliczność 800- lecia Żagania. Od tego czasu uważa to za swoje hobby. Do tej pory zaprojektował jubileuszową serię medalierską „Osiem wieków Żagania”. W marcu 2004 r. ukazał się medal jego autorstwa poświęcony 60. rocznicy Wielkiej Ucieczki.
Inicjatywa Wojciecha Raja wykonania medalu „60. rocznicy Kampanii Normandzkiej 1 Dywizji Pancernej” spotkała się z poparciem dowódcy 11 Lubuskiej Dywizji Kawalerii Pancernej gen. bryg. Waldemara Skrzypczaka oraz oficerów dowództwa dywizji. 11 LDKPanc od trzynastu lat kontynuuje tradycje 1 Dywizji Pancernej, dowodzonej w latach wojny przez gen. broni Stanisława Maczka. Medal adresowany jest do kolekcjonerów i żołnierzy, a przede wszystkim kombatantów 1 DPanc.
Medal wykonany zostanie z brązu w sierpniu 2004 r. Średnica medalu 65 mmm, grubość 3 mm. Zainteresowani mogą nawiązać internetowy kontakt z Wojciechem Rajem //www.gemma.republika.pl//.Autor przewiduje, w wypadku większej liczby subskrybentów, opracowanie serii medalierskiej (4 medale: jak obecny projekt, kampania belgijska – wrzesień, kampania holenderska – listopad, kampania niemiecka - wiosna 2005 r.)