Terug naar Historische Archief                                                                                                                       Verschenen 2e kwartaal 2008

Harde strijd om Borger en Buinen

12 april 1945

De spanning is voelbaar voor de inwoners van Borger en Buinen, het is donderdagmorgen met prachtig voorjaarsweer. Weinig mensen zullen deze mooie dag bewust ervaren, daarvoor staat er te veel op het spel.

Dat waren de oorlogsindrukken van een Duitse soldaat die s'avonds op een gestolen
fiets Wildervank binnenvluchtte uit de richting Buinen.

Niemand weet precies wat er gaat gebeuren, toch kan een kind reeds aanvoelen, vandaag valt de beslissing. Zal deze dag de lang verwachte bevrijding brengen?

De hele nacht en vroege morgen zijn Duitse soldaten reeds bezig met het in aller haast inrichten van een nieuwe verdedigingslijn. Alle bruggen zijn van springladingen voorzien. Midden in Borger wordt een kanon opgesteld, andere Duitsers nemen alvast hun "staanplaatsen" in op de bodem van de ontelbare schuttersputjes.

Fietsen weg
Ook in Buinen wemelt het van Duitsers die bezig zijn zich in te graven en zware machinegeweren in positie te brengen. De bewoners die overtuigt zijn van een massale vlucht van de Duitse troepen nemen alle mogelijke voorzorgen. In het grootste geheim worden heel veel fietsen opgeborgen in de nok van de korenmolen. De Duitsers merken niet dat de voor hen zo belangrijke vluchtmiddelen bijna allemaal verdwijnen. Niet ver van beide plaatsen op ongeveer 15 km afstand, komt op deze morgen majoor Wasilewski's regiment in beweging. Het is 10 uur als met donderend geweld de logge pantsergroep Weerdinge verlaat op zoek naar een nieuw adres. Zes kilometer verderop rolt de kolonne het gehucht Klijndijk binnen. Tijdens de tocht worden de laatste orders van majoor Wasilewski  naar de eskadron-commandant verzonden. Het 2e eskadron van ritmeester Salwa dat laat in de avond van de vorige dag in Weerdinge aankwam en het peloton stoottroepen krijgen een vrije dag. Het 3e eskadron van ritmeester Rozwadowski krijgt standplaats Odoorn en moet de omgeving daar nog wat zuiveren.
Voor ritmeester Klodzinski's eerste eskadron is geen vrije dag weggelegd. De vorige dag bereikte het Exloo, vandaag moet hun opmars worden doorgezet. Een motorordonnans brengt de details van de opdracht naar de eskadron-commandant. Om 12 uur moet een actie beginnen met als einddoel de plaatsen Westdorp, Borger, Buinen en zo veel mogelijk een overgang over het kanaal Buinen-Schoonoord.

Overmacht
Het is klokslag 12 uur als een eindeloze rij van tanks carriers en halftracks in beweging komt. Ruim 400 Poolse soldaten uit het eerste tankeskadron en het 10e Bataljon Dragonders reizen af naar hun opgegeven aanvalsdoelen. De gehele actie is gesplitst in drie groepen, de linker gaat vanuit Odoorn langs de Schoapstreek door de boswachterij naar Eesergroen. Bij café Dilling buigt de groep af langs een kanaal en komt terecht op de kanaaldijk van het kanaal Buinen-Schoonoord. Drie Cromwelltanks vormen de spits van de lange kolonne. Door het opgewaaide stof en de hoge kanaaldijk verraadt ze reeds spoedig haar positie aan de vijand. De achter gebleven weerstandsgroep van de vijand in Westdorp is dan ook geheel gealarmeerd, maar bij het zien van de grote overmacht, die in de verte steeds nader komt, zakt hun alle moed in de schoenen.
Verwarde bevelen klinken en dan, als iedereen zich overhaast achter het kanaal heeft teruggetrokken, vliegt met donderend geweld de brug in de lucht. Het is ongeveer half een als de bewoners in hun schuilplaatsen verschrikt afvragen, hoe zal dit alles aflopen. Korte tijd blijft het doodstil in het verlaten dorp, maar dan komt het aanzwellend geluid als dat van vliegtuigen dat overgaat in donderend geraas als de rupsvoertuigen het dorp binnenrijden. Te laat evenwel omdat voor de verdere opmars alle bruggen vernield zijn. Voor het kleine dorpje is het echter een grootste gebeurtenis om na vijf jaar weer vrij te zijn.  

In de lucht
Ongeveer op de zelfde tijd is een andere compagnie Dragonders, ook weer voorafgegaan door 3 Cornwell tanks, het 3e peloton, verast door vijandelijk vuur tussen Ees en Borger. Zwaar mitrailleurvuur breekt van beiden zijden los, en in het zuidelijke gedeelte van Borger komen veel Poolse granaten terecht. Het gelukt de Polen de vijand te verdrijven en in een snelle race begint een achtervolging tot vlak bij de brug over het kanaal Buinen-Schoonoord vóór Borger. De laatste vluchtende Duitsers zijn nog maar net over de brug gerend, als deze met een harde knal achter hen in de lucht vliegt. Het is half een in de middag.
Met vurende wapens naderen de Dragonders in hun carriers het kanaal. Van de andere zijde komt een ondoordringbaar tegenvuur van de vijand, die de Dragonders naar achteren terugslaat. De commandant van de Dragonders stelt een nieuw aanvalsplan op en laat deze per motorordonnans Podgorski (Stadskanaal) aan de voorste troepen overbrengen. De Dragonders zullen opnieuw tot de aanval overgaan, nu met ondersteuning van het vuur uit de drie Cromwell tanks. Nogmaals ratelen de carriers naar voren, waarbij een gordijn van vuur op de andere oever wordt gelegd. De vijand vuurt terug en vernietigt een der carriers. De eerste Dragonders springen vlak bij de brug, midden in het helse vuur, uit hun voertuigen en bereiken in een snelle ren de vernielde brug. Enkele onverschrokken mannen kruipen over de verbogen resten naar de andere zijde. Als dit gelukt is volgen nog enkele kleine groepjes, die tezamen een zwak bruggenhoofd vormen aan de overzijde. Het Duitse geschut in Borger vuurt zonder ophouden op de kleine groep. 

Rookgordijn
Spoedig blijkt dat de kleine aanvalsgroep het onmogelijk kan volhouden, waarna de drie Cromwells een beschermend rookgordijn tussen hen en de vijand in Borger leggen. Met hun gewonde kameraden keerden de Dragonders weer terug naar de veilige zijde. Voor de Cromwells komen nu orders om de sectie over te nemen. In snel tempo vuren zij hun 75 mm granaten, die onheilspellend gieren vlak over het dorp en de Duitse verdediging heen. De meeste granaten slaan ver achter het dorp in, toch brengt het de vijand in grote onzekerheid. Aan alle zijden, ook van Buinen, horen zij het gebulder van de aanvallende geallieerde troepen. De onzekerheid duurt maar kort en dan volgt ook in Borger weer het bekende tafereel van haastige fietsenroof. Overhaast vluchten de ,,herren,, een voor een weg om hun hachje te redden. Uit Borger wordt dit bericht snel naar de Polen overgebracht waarna direct een klein patrouille op onderzoek wordt uitgezonden. Het is bijna half zeven als deze Poolse mannen heel voorzichtig het dorp binnenkomen en in het Duits voor de eerste kennismaking zorgen. Zo kwam ook voor Borger na zeer veel strijd de langverwachte bevrijding. Als later de balans wordt opgemaakt blijken  2 Polen en 5 Duitsers te zijn gesneuveld.   
Enkele kilometers naar het oosten nadert op die zelfde middag een nog onzichtbare groep door de staatsbossen het dorp Buinen. Vanuit Exloo lukt het hun om ongezien op te rukken tot vlak voor hun aanvalsdoel. Als hun silhouetten echter op de hoge gronden van de Zuider Esch zichtbaar worden breekt de hel los. De in het dorp opgestelde zware Duitse mitrailleurs openen reeds van grote afstand het vuur op de op rukkende Poolse troepen. Vanuit de carriers en de drie Cromwells vuren de Poolse soldaten terug, waardoor in Buinen heel wat ruiten versplinterd worden.

Monument
Direct bij de ingang van Buinen sneuvelt in het eerste treffen reeds een van de soldaten van het 10e Bataljon Dragonders. Het is soldaat Stanislaw Bieliniec. De inwoners van Buinen de zijn gedachtenis in ere willen houden richtten na de oorlog op deze plaats een blijvend herinneringsteken voor hem op. Dit monument geeft echter aan de toeschouwers de indruk dat op deze plaats sneuvelde: J.Pamieci. Deze Poolse woorden betekenen echter,,Ter Zaliger Nagedachtenis,,. Overigens had in Buien niemand door, dat het Poolse soldaten waren die bezig waren hen te bevrijden. Het hele dorp was angstig weggekropen in de vele schuilplaatsen. Ook de familie Dekker zat angstig maar op alles voorbereid, in een diepe greppel achter de woning. Onder handbereik stond een kruiwagen gereed met voedsel en kleren. Duidelijk hoorde zij tussen de schoten door dat de tanks steeds dichterbij komen. Af en toe viel brekend glas neer als hun woning weer getroffen werd. Om de hoek van hun woning ziet de heer Dekker ineens een paar Duitsers rennen. Ze vliegen door zijn tuin een ervan sleept een gestolen fiets mee en kan niet zo vlug meekomen. Als hij met fiets en al over de greppel springt schreeuwt hij tegen de angstige mensen,,Unten bleiben,unten bleiben! Zonder omkijken fiets hij als door roofdieren nagezeten de weg af die naar Gasselte voert. 's Avonds laat komt hij zo in Wildervank terecht, waar hij op barse toon bij de familie Hesse onderdak voor de komende nacht van hen eist. Voor de woning van Dekker is intussen een tank tot stilstand gekomen. Als even later het schieten verstomd, komt de familie heel voorzichtig omhoog uit de greppel. De heer Dekker springt er als eerste uit en rent naar de onbekende militairen. Canada roept hij hen toe, nein Polski, is het antwoord van zijn bevrijders.

Getroffen  
De Poolse soldaten hebben hun taak er nog niet opzitten. Naar diversen richtingen worden patrouilles gestuurd om de laatste vluchtende vijand te achter halen. Bij de Weermaadsdijk komt het weer tot gevechten. Aangetrokken door dit gevecht gaat een zoon van de heer Komdeur naar buiten. Dit belangrijke moment wil hij met eigen ogen beleven. Ineens valt hij door een kogel in de longen getroffen neer. Op doktersadvies (wat begrijpelijk heel lang duurde) moet hij op staande voet naar het ziekenhuis in Emmen. Wat doe je in zo'n geval als ziekenauto's er al lang niet meer zijn? Vader Komdeur en de buurman krijgen een goed idee en maken tussen twee fietsen een provisorische ligplaats. Heel voorzichtig krijgt de zoon een plaats op deze brancard. Daarna gaan deze mannen met dubbele stuurmanskunst op weg om het ziekenhuis te bereiken. Het is een lange moeilijke tocht die telkens aan de kant van de weg onderbroken wordt door oprukkende militaire kolonnes. Gelukkig werd in Emmen zijn leven gered en de kogel operatief verwijderd. Nog altijd id de kogel in het bezit van de familie. In Buinen is intussen weer de hele bevolking,,bovengronds,, gekomen. Als de avond valt dansen de meisjes uit Buinen met de jonge Poolse soldaten in het dorpscafé.  Twee Poolse jongens doen niet mee, samen lopen ze door de weinige straten. Elk van hen draagt een kiste met meelkoekjes. In gebrekkig Nederlands groeten zij de vele bewoners voor hun huizen,, Vor Bobbies,,: zegt de ene terwijl de andere de inhoud van de kistjes laat zien. Alle jonge moeders ontvangen een grote voorraad voedzame koekjes.
Zo worden huis voor huis op deze historische dag de waren gratis aan de vrouw gebracht. Als de mensen in Westdorp, Borger en Buinen proberen te slapen na een dag van onuitwisbare indrukken, is de staf van majoors Wasilewski's regiment nog volop bezig met de plannen voor de volgende dag.
 

      café Dilling