Toespraak Schepen Messiaen 10 -10-2004  ( Roeselare) België

Voorstelling 2 boeken           

Beste aanwezigen,                                                                                                                                September = bevrijdingsmaand

Vlaanderen viert 60 jaar bevrijding .60 jaar bevrijding wordt sedert verleden week in tal van Vlaamse steden en gemeenten herdacht met bloemenhuldes,inhuldigingen van gedenkstenen, militaire parades en tentoonstellingen Roeselare werd bevrijd in de kille herfstnacht van 7 op 8 september 1944 . Onze stad herdenkt bewust en met volle overtuiging en eerbied onze bevrijding door de Poolse eerste pantserdivisie. Met een aantal manifestaties wordt terecht hulde gebracht aan onze bevrijders. Hedenavond starten we met een academische zitting waarbij 2 boeken worden voorgesteld geschreven door onze dynamische, plichtsgetrouwe en zeer punctuele archivaris Willy Vallaey . Ik kan jullie getuigen dat Willy Valley enorm begaan is met feiten te verhalen maar dan echt op wetenschappelijke basis. Onze archivaris zal jullie straks het boek het leven, het oorlogsverhaal en de biografie van de Roeselaarse heldin Simonne Brugghe voorstellen. Reeds op 8, 9 en 27 10 2003 mochten we hier op dezelfde plaats reeds meer dan 250 mensen verwelkomen op een spreekbeurt handelend over onze Roeselaarse heldin Simonne Brugghe.
Over het tweede boek van Willy Vallaey, dat op het einde van het jaar door de Klaproos zal worden gepubliceerd, Roeselare 1944-45, de bevrijding, euforie en ontgoocheling zal ik het nu met U hebben en de titel alleen al van het boek zet u wellicht aan het denken. "de bevrijding, euforie en ontgoocheling" - met andere woorden het boek verhaalt terecht de ontgoocheling van degene die bevrijd werden en degene die ons bevrijden.
Tevens zult u mij toelaten steunend op het verleden het heden hieraan te toetsen .Waarom ontgoocheling? Iedereen zal ongetwijfeld verwachten dat bevrijding met veel vreugde werd onthaald. Dat is ook zo, maar alhoewel het merendeel van de bevolking euforisch was, kwam met de bevrijding geen einde aan de zorgen van onze Roeselaarse bevolking. Veel inwoners leden nog verschillende jaren honger. De voedselbevoorrading bleef tot eind 1948 problematisch. De dagelijkse porties voedsel waren zeer beperkt. Behalve zij die geld genoeg hadden om zich via de zwarte markt te bevoorraden en zij die dicht bij de voedselproductie stonden.
De toelevering van steenkool bleef tot halfweg 1945 zeer schaars zodat menig Roeselaars gezin kou heeft geleden in de winter van 1944-45.De meeste mensen hadden meer optimistische verwachtingen gekoesterd van hun bevrijding die niet werden ingelost. Het Verzet werd misbruikt om er criminele activiteiten mee te ontplooien. Mensen werden beroofd en bestolen door sommige leden van het Verzet. In plaats van de openbare orde te handhaven waren de Verzetsorganisaties verwikkeld in een onderlinge machtsstrijd.
De bevolking werd wellicht nog het meest getroffen door de enorme werkloosheid. Veel fabrieken bleven gesloten. Roeselare zou inzake werkloosheid de tweede plaats in België bekleden.
Reken dan ook nog het feit dat veel inwoners kamers moesten afstaan om de troepen van de geallieerden in te huisvesten. Dat deden ze met plezier, uit dankbaarheid voor de bevrijding, maar het woog natuurlijk op de moeilijke situatie die velen ondervonden.
De onhandige afwikkeling van de collaboratie zorgde ook voor instabiliteit. De collaborateurs kregen hun verdiende straf niet en de rechtsspraak ontaarde in een heksenvervolging vooral tegen de kleine collaborateur terwijl bv fabriekbazen die gecollaboreerd hadden buiten schot bleven. De onprofessionele afhandeling van de collaboratie zorgde er op lange termijn voor dat het repressievraagstuk niet werd opgelost.

Hier moet evenwel aan toegevoegd worden dat in Roeselare de massa zich slechts enkele dagen heeft schuldig gemaakt aan het beschimpen en slaan van echte of vermeende collaborateurs. In de tweede week van de bevrijding hadden de meeste inwoners wel wat anders aan hun hoofd en keerde men terug naar de realiteit van de dag. Een kleine kern zogezegde Verzetslui probeerde het de collaborateurs moeilijk te maken en verhinderde met geweld de normale loop van het rechtsapparaat. Hierin speelden de Communisten een toonaangevende rol.
De euforie van de bevrijding sloeg dan ook in de eerste maanden om in een teleurstelling. De bevrijding bracht niet wat men had verwacht. Pas enkele jaren na de bevrijding normaliseerde de toestand zich.
De economische welvaart vanaf de jaren vijftig en zestig zorgde voor een enorme vooruitgang.
Laat ons daarom nooit en zeker niet te vlug vergeten dat het nazi-regime een regime was zonder respect voor de medemens. Hun rassentheorie is daar een treffend maar spijtig voorbeeld van. Mensen werden geliquideerd of afgevoerd naar een concentratiekamp, waarvan er duizenden werden gebouwd. De gevangenen werden tot voorwerpen herleid. Ze werden vernietigd in de meest letterlijke betekenis van het woordDat mag nooit meer gebeuren, zeggen we gemakkelijk. Helaas moeten we niet ver zoeken om dergelijke voorbeelden heden te dage nog te vinden. Om in de buurt te blijven verwijs ik naar de uitroeiing van de Bosniërs en de verkrachting van meer dan 50.000 van hun vrouwen door de Serviërs. Meer dan 10 jaar na de feiten werden slechts 3 verkrachters gestraft!Laten wij ons niet misleiden dat de bedreiging van onze rechten alleen van buitenaf zou komen.
Laten wij niet geloven dat het gebrek aan respect voor de medemens alleen elders mogelijk is. Laten wij onszelf niet wijsmaken dat we zelf niets moeten doenIedereen moet erover waken dat onze fundamentele rechten niet worden uitgehold.
Die rechten werden met de bevrijding gevrijwaard door de inzet van de geallieerden en hier in Roeselare vertegenwoordigd door de Poolse Eerste Pantserdivisie van generaal Maczek. Toen de Duitsers bij de Polen op 5 mei 1944 hun capitulatie ondertekenden in Wilhelmshaven, het eindpunt van de Poolse bevrijdingstocht in het westen, waren de Poolse strijders verbitterd en ontgoocheld. Geachte toehoorders, herinner U de titel van het boek" bevrijding, euforie en ontgoocheling "Alle andere overwinnaars vierden feest. De Poolse militairen, onze roemrijke bevrijders, hadden geen enkele reden om te feesten, ze mochten hun land, het uiteindelijke doel van hun strijd, niet bevrijden. Dit was des te tragischer
omdat juist de Polen het onmogelijke hadden gedaan,
omdat juist de Polen bovenmenselijke offers hadden gebracht, omdat juist de Polen meer dan enige andere natie hadden geleden. Om hun ontgoocheling te kunnen begrijpen moet ik wel even hun recente geschiedenis toelichten. Wij hebben de plicht om die geschiedenis te kennen opdat wij minstens respect zouden kunnen opbrengen voor wat zij voor ons hebben gedaan en er ook de betekenis van zouden kunnen begrijpen. Helaas is die geschiedenis niet gekend.
Hoeveel mensen weten dat de Polen nooit hebben gecapituleerd. Ze zijn altijd en overal blijven strijden.
Hoeveel mensen weten dat ze op verschillende fronten hebben gestreden?
Hoeveel mensen weten dat er geen 10.000 maar honderdduizenden Polen hebben gevochten?Om op deze vragen te kunnen antwoorden geef ik een kort historisch overzicht. Het illustreert de tragiek van de Poolse recente geschiedenis en in het bijzonder van de Poolse oud-strijders die eigenlijk nooit echt werden beloond voor de geleverde strijd. Polen werd op 1 september 1939 aangevallen door de Duitse Wehrmacht. Enkele weken later viel Rusland hen in de rug aan.
Het Poolse leger capituleerde niet en trok gewapend de grenzen over. In Hongarije werden ze ontwapend en geïnterneerd. Veel Polen konden van de zwakke bewaking gebruik maken om te vluchten via Italië naar Frankrijk. In Polen bleef een groep achtergebleven militairen weerstand bieden tot in april 1940!
In Frankrijk werd met de gevluchte Polen en de Poolse immigranten een leger van 80.000 man gevormd, dat vanaf de inval van de Duitsers tot aan de capitulatie aan de zijde van de Fransen vocht. Ook toen capituleerden de Polen niet. Vlak voor de capitulatie van Frankrijk op 22 juni, kon een groot deel naar Engeland uitwijken.
Daar werd dankzij generaal Sikorski en met de steun van Churchill een nieuw Pools leger gevormd. De Poolse Eerste Pantserdivisie, die 16.000 man zou tellen.
De Poolse generaal Sikorski was in de jaren twintig premier en minister van Oorlog in Polen. Hij week eind de jaren twintig uit naar Frankrijk toen Pilsudski in Polen een dictatuur vestigde. In Engeland aangekomen werd hij opperbevelhebber van het Poolse leger en de president van de Poolse regering in ballingschap.
De Polen zouden niet alleen deelnemen in de bevrijding van Europa met de Poolse Eerste Pantserdivisie.
In mei 1940 vochten ze in Noorwegen.
Ze speelden een doorslaggevende rol in de slag om Engeland in september 1940 .
De Poolse marine en luchtmacht werkte mee aan de landing van Dieppe in juli 1942, die helaas mislukte.
De Poolse Karpatenbrigade vocht aan de zijde van de Britten in Egypte in oktober 1942.
Er werd een enorm Pools leger gevormd onder leiding van generaal Anders in Noord-Afrika: het Poolse Tweede Legerkorps bestaande uit bijna 200.000 man. .De tragische Warschauopstand van 1 augustus 1944 tot begin oktober 1944, dus in de periode van de bevrijding van West-Europa was voor de Polen een bittere pil.
Toen de Warschauopstand uitbrak, was de Poolse Eerste Pantserdivisie, twee dagen eerder ontscheept in Normandië. Diezelfde week zou hij beginnen aan zijn invasietocht voor de bevrijding van West-Europa. De divisie moest de Amerikanen helpen om vluchtweg van de Duitsers af te snijden ter hoogte van de streek van Falaise. De Amerikanen hadden de Duitsers omsingeld en kwamen van het oosten naar het westen. De Polen trokken de Amerikanen tegemoet van de kust van Normandië. Samen zouden ze de Duitsers in de tang nemen. Het was meteen het grootste militair succes van de Poolse Pantserdivisie, maar ook het meest bloedige. Dagenlang afgesneden van elke bevoorrading, en onderweg naar het doel gebombardeerd door eigen vliegtuigen, slaagde de divisie erin om de 10.000den Duitsers krijgsgevangen te nemen.
Dit militair succes was niet alleen het gevolg van het strategisch inzicht van hun generaal Maczek maar ook van de vastberadenheid van de Poolse soldaten om het veroverde punt zo nodig tot de laatste man te houden. Toen de opstand van het Poolse verzet in Warschau door de Duitsers werd neergeslagen, hadden de Poolse strijdkrachten de Hollandse grens bereikt.
Het Russische leger met de Poolse divisies stond tijdens de Warschauopstand aan de rand van de stad, maar wou niet ingrijpen. De Duitsers legden de eeuwenoude stad volledige in puin.De conferentie van Jalta in februari 1945 bevestigde de verdeling van de politieke invloedsferen. Polen kwam onder de Russische controle en werd communistisch.
Deze realpolitiek neemt natuurlijk niet weg dat de Poolse soldaten redenen genoeg hadden om verbitterd en ontgoocheld te zijn. Zij die zoveel van zichzelf hadden gegeven voor hun vaderland konden de strijd niet verder voeren en met hun tanks hun eigen vaderland bevrijden. De leuze van de Poolse Eerste Pantserdivisie was dan ook terecht "Voor Uw en Onze Vrijheid". Eerst met de val van de Berlijnse muur kwam de vrijheid, maar dat was voor alle oud-militairen veel te laat. De meesten keerden na de oorlog niet meer naar hun land terug. Velen trokken overzee. Ze vestigden zich in een nieuw, tweede vaderland. Een vierhonderdtal Poolse oud-strijders bleef in België.De Poolse oud-strijders werden en worden steeds enthousiast met open armen ontvangen door de Belgen, Vlamingen en Hollanders. Veel meer dan de Fransen. Roeselare huldigde de Polen op verschillende manieren. Kort na de bevrijding werd het Polenplein onthuld. Aan het stadhuis werd een gedenkplaat onthuld. Er kwam een Pantserstraat. Jaarlijks werden de Poolse oud-strijders uitgenodigd op de bevrijdingsherdenking.
Maczek was een van de weinige personen die van Roeselare de titel ereburger had gekregen. Alhoewel Maczek na de oorlog bevorderd werd tot opperbevelhebber van de Poolse troepen in Schotland en later in Engeland heeft hij altijd veel sympathie gehad voor Roeselare. Hij bezocht de stad vijf maal na de bevrijding en de stadsschaal die hij van de stad ontving in 1969 bleef altijd op een ereplaats in zijn woning hangen. Hij had een enorm groot respect voor inwoners van onze stad, zoals voor onze Roeselaarse Simonne Brugghe, omdat hij in haar het symbool van echte burgerzin erkende. Gewone mensen die hun verantwoordelijkheid nemen en in kritische momenten en zonder veel woorden doen wat ze moeten doen. Er groeide tussen de Poolse oud-strijders en de stad Roeselare een wederzijds respect. Helaas heeft de huidige Belgische overheid dit jaar een steek laten vallen. Het kleine pensioentje dat de Poolse oud-strijders voor hun verdiensten hadden gekregen tijdens de oorlog werd onlangs afgeschaft omdat ze ... de Belgische nationaliteit niet hadden ten tijde van de feiten. Een nieuwe ontgoocheling. Gelukkig werd deze week echter een wetsvoorstel ingediend om dit besluit ongedaan te maken Geachte toehoorders, voor onze bevrijders ,toen ze op 6 september 1944 aan de Belgische grens passeerden om ons te bevrijden waren er geen paspoortcontroles en hadden we geen problemen met hun nationaliteit. Het is de blijvende taak van de Vaderlandslievende Verenigingen om zij die voor onze Vrijheid vochten te herdenken, zowel de geallieerde bevrijders als de vele inwoners die in het of buiten het verzet het de Duitsers moeilijk maakten.
De Vaderlandslievende Verenigingen en het stadsbestuur van Roeselare namen reeds talrijke initiatieven niet alleen in het kader van de bevrijding door de Polen, maar om al diegenen te herdenken die zich hebben opgeofferd voor onze vrijheid.Ik beperk me tot drie verwezenlijkingenidee actie vredesduif naar de scholen toe De actie voor een verdraagzame samenleving: de onthulling van een joodse gedenkplaat in aanwezigheid van de joodse gemeenschap De actieve deelname aan de Belgian Day te London samen met de vaderlandslievende verenigingen en de British Torch of Remembrance London(Cenotaaf)De traditie die groeide tussen de Poolse oud-strijders en de stad proberen we dit jaar met de zestigste verjaardag verder te zetten. Samen met de Vaderlandslievende Verenigingen werd een uitgebreid programma uitgewerkt. Het hoogtepunt is ongetwijfeld zondagmorgen bij de onthulling van een gedenksteen op de stedelijke begraafplaats. Mevr. Kordys, de eerste secretaris van de ambassade van de republiek Polen en de heer Tsibulla, de consul van de republiek Polen in België zullen de plechtigheid met hun aanwezigheid vereren.
Ik hoop u daar te mogen ontmoeten. Het zou voor de stad en voor de Poolse delegatie een teken van waardering zijn.
De plechtigheid begint zondagvoormiddag op de Grote Markt om 10.15 met het hijsen van de Poolse en Belgische vlag. Daarna gaan we samen naar de hoek van de Blekerijstraat en de Armenklarenstraat waar we de gedenktegel van Stefan Kiedos zullen onthullen. Stefan Kiedos sneuvelde daar op 7 september 1944. Hij behoorde tot het 9de bataljon Jagers dat rond 18 uur de stad binnenviel. Hij en 7 andere infanteristen sneuvelden bij die operatie. Ook voor de andere Poolse gesneuvelden werd op de plaats waar ze gedood werden een gedenktegel in het voetpad aangebracht.
Daarna wordt op de Oude Stedelijke begraafplaats een gedenksteen onthuld waarop hun namen samen staan. De Poolse gesneuvelden werden na de bevrijding op de begraafplaats begraven totdat ze naar de begraafplaats van Lommel werden overgebracht.
Op de gedenksteen zal u vaststellen dat er bij 3 Polen 2 namen werden gegraveerd, hun echte naam en een schuilnaam. Deze Polen vochten eerst in het Duitse leger. Toen ze krijgsgevangen werden genomen, namen ze dienst in het leger van Maczek. Om hun identiteit als oud-soldaten van het Duitse leger te verbergen, kregen ze een schuilnaam.
De plechtigheid wordt afgesloten met een receptie op het stadhuis. Zaterdagnamiddag wordt de route die de Polen hebben gevolgd opnieuw gedaan. Ten minste gedeeltelijk. Ervaren lopers van de Flac zullen met fakkels van Westouter tot aan het station in Roeselare lopen langs een van de twee assen die de Polen volgden tijdens hun bevrijdingstocht. Aan het Station in Roeselare sneuvelde de laatste Pool bij de bevrijding van Roeselare. We verwachten de lopers rond 21.30 uur aan het kruispunt van de ring met de Ieperstraat. Vandaar gaat het naar de Zuidstraat tot aan de Grote Markt, langs de Ooststraat naar het Station. Het zou zeer tof zijn, moesten veel mensen de lopers langs de laatste kilometers aanmoedigen. Ik roep iedereen op uw familieleden, vrienden en kennissen te overtuigen om de laatste 2,5 km van het kruispunt van de ring met de Ieperstraat mee te lopen of mee te stappen of de lopers aan te moedigen. Ik hoop dat zoveel mogelijk volk op een of andere manier zal deelnemen aan deze manifestatie. U kan uw huis bevlaggen bijvoorbeeld met de Poolse vlag. De Poolse vlag bestaat uit een witte horizontale strook boven de een rode strook. Dat is niet zo moeilijk om na te maken.

Tenslotte kom ik terug bij het onderwerp van deze avond. De voorstelling van 2 historische publicaties. Ik wil iedereen bedanken die heeft meegewerkt aan de organisatie van deze herdenking. Met name de collega's van het college van burgemeester en schepenen voor hun steun en het fiat om deze herdenking te mogen organiseren. De heer Rony Bekaert als voorzitter van de verbroedering van de vaderlandslievende verenigingen en de verschillende vaderlandslievende verenigingen die hebben meegewerkt aan de realisatie. De administratie onder leiding van de heer stadssecretaris en met dank aan de heer Daniel Bommerez die de herdenking coördineerde. De verschillende stadsdiensten die op een of andere manier meewerkten aan het project, zoals het infocentrum, het secretariaat, de stedelijke werkplaatsen, het archief en nog veel andere die rechtstreeks of onrechtstreeks een handje toestaken. Raymond Carly en Guidy Sagaert van de atletiekvereniging Flac die de bevrijdingsloop organiseerde. De Politie van de zone HIRO en de andere zones Het stadsbestuur Ieper en de gemeentebesturen Heuvelland, Poperinge, Staden en Zonnebeke Het Rode KruisDe PersDe animatiegroepen Hotstuff en ZomaarDe Koninklijke Harmonie het Gildemuziek De Koninklijke StadsharmonieWilly Vallaey, auteur van twee publicaties en De Klaproos, uitgever aan wie ik nu graag het woord geef om de boeken voor te stellen.

Speech voor 12 september: Onthulling monument en gedenktegels Poolse bevrijders.

Geachte genodigden,

 Hier vlakbij sneuvelde een van de ongeveer 20 Polen die op 7 september hun leven gaven om de streek tussen Ieper en Tielt te bevrijden. Hoeveel Polen er precies zijn gesneuveld weten we niet. In Roeselare zijn er 8 bekend bij naam, die behoorden tot de infanterie. Uit de bronnen blijkt dat er minstens nog 2 sneuvelden in het noorden van Roeselare tussen de Hoogleedsesteenweg en de Bruggesteenweg. Ze worden niet bij naam genoemd. Ze behoorden tot het 10 regiment Jagers te paard, een tankregiment uit de Poolse Eerste Pantserdivisie van generaal Maczek belast met het vrijmaken van de weg voor het Poolse leger. Daarnaast werden bij de bevrijding van Roeselare nog minstens 25 Polen gewond. De Poolse Eerste Pantserdivisie had op 6 september de Belgische grens overschreden. Dezelfde namiddag en avond werden Poperinge en Ieper bevrijd.In de vroege morgen van 7 september vertrok het leger van generaal Maczek verder over 2 assen: de eerste via Ieper, Sint-Jan, Spriet, Westrozebeke naar Hooglede. De tweede over de Frezenberg, Zonnebeke, en Passendale naar Roeselare.De bevrijding van Roeselare en omgeving verliep in 2 fasen.In de eerste fase werden de tankeenheden ingezet. Die waren actief ten westen en ten noorden van Roeselare. De spits werd gevormd door het 10de regiment Jagers te Paard. De Poolse tankregimenten zetten de uitvalswegen af ten westen van de stad en vielen Hooglede en Gits aan om uiteindelijk de Brugsesteenweg te kunnen afzetten ter hoogte van het gehucht Wijnendale om de Duitse aftocht richting Brugge onmogelijk te maken. Deze operatie duurde tot rond 17 uur 's avond. Maczek besloot om Roeselare te laten bevrijden door de infanterie, om de stad en de bevolking zoveel mogelijk te sparen. Om 18 uur werd de aanval door het 9de Bataljon Jagers vanaf de Piljoenstraat gelanceerd. De Piljoenstraat ligt hier vanuit het kerkhof gezien aan mijn linkerhand. De infanteristen moeten op 2 assen de stad aanvallen. De eerste liep over de Oostnieuwkerkesteenweg. Daar sneuvelde Wloch in de buurt van de Koortskapel. Die as ging verder via de Desiré Mergaertstraat waar Adamtsiek sneuvelende tweede as startte aan de Piljoenstraat tussen de Ieperstraat en de Groenestraat en ging richting dit kerkhof. Heet werden hevige gevechten. De soldaten moesten de toen nog onbebouwde velden tussen de Piljoenstraat en het Kerkhof oversteken, waardoor ze een gemakkelijke schietschijf waren. 3 Polen sneuvelde: Maszynski, Stawitski en Kosjoew.
10tallen Polen raakten gewond.
Daar de aanval tamelijk laat was begonnen, stokte de aanval tussen het kerkhof en het centrum van de stad rond 20.00 toen het donker begon te worden. Immers de Duitsers hadden zich in de huizen verscholen en bedreigden zo de Poolse aanval.Kaminski sneuvelde hier vlakbij aan de Groenestraat ter hoogte van de Alfons Carlierstraat en op de hoek van de Blekerijstraat en de Armeklarenstraat stierf Kiedos.
Koverko werd dodelijk gewond aan het station. Op het moment dat de Polen het station bereikten kwam een Duitse colonne uit de Ooststraat aangereden. Er ontstond paniek en een vuurgevecht. De Duitsers vluchtten de bunkers in die toen nog voor het station stonden, achternagezeten door de Polen.
Koverko raakte bij dit gevecht zwaar gewond. Hij overleed enkele dagen later. Uiteindelijk werd de stad kort na middernacht door de Polen bezet en om 3.20 werd officieel meegedeeld dat de stad was bevrijd. Toen moesten enkel nog de laatste Duitse weerstandsnesten die hier en daar verspreid zaten, worden opgeruimd. De Polen zetten hun strijd verder. Tielt, Ruislede, Gent, tot in het Duitse Wilhelmshaven, waar de Duitsers op 5 mei 1945 capituleerden. Ondanks hun inzet werd hun droom niet gerealiseerd. Polen kwam onder de invloedssfeer van Rusland. Veel Poolse oud-strijders keerden niet meer naar hun land terug.De verliezen van de Poolse Eerste Pantserdivisie waren enorm. 1289 doden, 3824 gewonden en 22 vermisten. Tel daar nog de 700 soldaten bij die later overleden aan hun verwondingen. Dus bijna 6000 slachtoffers.
Ze waren op weg om hun eigen land te bevrijden. Maar hun leuze, die ook op deze gedenksteen staat, "Voor UW en ONZE vrijheid" werd slechts half gerealiseerd. De meeste zouden tijdens hun leven het vrije Polen niet meer meemaken. De Poolse oud-strijders in Frankrijk schreven in 1989
"De Poolse soldaten hebben hun werk tot het uiterste volbracht maar hebben het recht niet verworven om terug te keren naar hun land en haar de vrijheid te schenken. De 1 ^ste Poolse Pantserdivisie voelt zich gefrustreerd, maar ook trots omdat het zijn taak heeft volbracht en de vrijheid heeft kunnen schenken aan de inwoners van de bevriende landen. Ondanks de druk van de Britse autoriteiten is 92 % van de soldaten van de divisie niet teruggekeerd naar hun bezet land. Ze hebben gekozen om te blijven in een vrij land waar de individuele vrijheid wordt gerespecteerd."
Dames en heren hoe kunnen wij deze mannen beter eren en respecteren dan door deze vrijheid te koesteren en te verdedigen.

Onze Poolse vrienden hadden alles voor onze vrijheid over. Zij hebben deze vrijheid zeer duur betaald. Velen met hun leven.

Dank u voor uw aandacht.